Droogte voorbij? Vergeet het maar: ‘Die regen verdampt binnen twee dagen’
Door: Sanne Brusselaars AlgemeenBERGEN OP ZOOM – Na weken van droogte viel er eindelijk wat regen in Bergen op Zoom, en ook de komende dagen zijn er buien voorspeld. Toch is de situatie nog steeds zorgwekkend. De regen – ongeveer 8 millimeter op de Brabantse Wal – is welkom, maar onvoldoende om het grote neerslagtekort te verhelpen. De gevolgen voor natuur, landbouw en waterbeheer blijven fors. “Het is een druppel op een gloeiende plaat,” zegt boswachter Erik de Jonge van Brabants Landschap. “De structurele droogte is hiermee niet opgelost.”
Het waterschap Brabantse Delta stelde op 14 mei in meerdere gebieden een verbod in op het onttrekken van oppervlaktewater, waaronder ook delen van de Brabantse Wal. Dat verbod is nog altijd van kracht. “Dat zou heel gek zijn als dat met die paar millimeter opheffen. Want het waterschap weet als geen ander dat er veel meer water nodig is,” aldus De Jonge.
Hoewel het afgelopen weekend eindelijk wat neerslag viel, is de droogte daarmee volgens De Jonge nog lang niet voorbij. “We hebben op de Brabantse Wal 8 millimeter gehad de afgelopen dagen. Dat is superfijn, je merkt ook meteen dat het opfrist. Maar het doet aan de structurele droogte niet veel,” zegt hij. “Op een droge dag verdampt er zomaar 4 tot 5 millimeter. Dat betekent dat je dit eigenlijk in twee zonnige dagen alweer kwijt bent.”
Volgens De Jonge is de situatie in de natuur ernstig. “We zitten al sinds maart in verhoogde alarmfase voor natuurbrandgevaar. Dat is ongebruikelijk vroeg in het jaar. De vegetatie is kurkdroog. In maart kwam het gevaar vooral van de dorre resten van de winter. Inmiddels is ook het voorjaarsgroen aan het verdorren. En dan is een weggegooide sigarettenpeuk al voldoende om brand te veroorzaken.” Dankzij de recente regen is het brandgevaar wel tijdelijk iets afgenomen: “Er zit gewoon een beetje vocht in de vegetatie, dat helpt echt wel. Maar het is wel echt een druppel op een gloeiende plaat.”
Natuur onder druk
De droogte zorgt niet alleen voor brandgevaar, maar heeft ook directe gevolgen voor dieren en planten. In natuurgebied rondom Mattemburgh zag De Jonge deze week bloeiende struiken met bruinverkleurde bloemen. “Struiken als de meidoorn en de vlier horen nu op hun hoogtepunt te zijn. Maar in plaats daarvan zie je dat ze al beginnen te verdrogen.”
Ook voor broedvogels is de situatie nijpend. In een nat natuurgebied bij Bergen op Zoom daalt het waterpeil gevaarlijk snel. “We zitten daar al tegen de kritische ondergrens aan. Als het water nog verder zakt, kunnen roofdieren zoals vossen de broedeilanden bereiken. Dat betekent dat nesten niet meer veilig zijn,” aldus De Jonge. “We overwegen om rasters te plaatsen, maar dat is een noodmaatregel met risico’s. Vogels kunnen verstrikt raken, dus dat willen we alleen doen als het echt niet anders kan.”
Zeldzame soorten in de gevarenzone
De gevolgen zijn ook merkbaar voor amfibieën, zoals de boomkikker en de knoflookpad. “Die zitten midden in hun voortplantingsperiode en hebben water nodig om zich voort te planten. Maar sommige poelen staan al droog. In de Blaffert is het water al helemaal verdwenen,” vertelt De Jonge. “Als ze zich dit jaar opnieuw niet kunnen voortplanten, dreigt lokaal uitsterven. Sommige soorten zitten daar al dicht tegenaan.”
Ook weidevogels kampen met problemen. Door het gebrek aan regen zijn er minder insecten, waardoor jonge kuikens te weinig voedsel vinden. “De eerste zes weken zijn die kuikens volledig afhankelijk van insecten. Door de droogte kruipen die dieper de bodem in en zijn ze simpelweg niet beschikbaar.”
Extremen zijn de nieuwe norm
Opvallend is dat het vorig jaar rond deze tijd juist uitzonderlijk nat was. Volgens De Jonge illustreert dat de grilligheid van het veranderende klimaat. “We krijgen steeds vaker te maken met extremen. Als het droog is, is het ook meteen heel droog en langdurig. En als het regent, komt het vaak met bakken uit de lucht in korte tijd.”
Dat is precies waarom er de afgelopen jaren volop is ingezet op het vasthouden van water. “Rond de Zeezuiper bij Bergen op Zoom hebben we maatregelen genomen om het waterpeil hoog te houden. Daar staat nu nog steeds redelijk wat water, terwijl het omliggende gebied al is uitgedroogd. Het laat zien dat water vasthouden echt helpt,” zegt De Jonge.
Waterbeheer moet anders
Volgens hem moet de manier waarop we met water omgaan fundamenteel veranderen. “Het landschap is jarenlang ingericht op het snel afvoeren van water. Maar met deze droogtes moeten we juist leren om het water vast te houden op momenten dat het er wél is.”
De Jonge ziet daarin een rol voor zowel natuurbeheerders als landbouwers. “In de landbouw zijn veel sloten in de winter maximaal leeggetrokken. Dan staat het land in het voorjaar al droog voordat de zomer überhaupt begonnen is. Dat moeten we anders gaan doen. Anders stevenen we in voor- en zomerseizoenen zoals deze af op structurele schade aan zowel natuur als landbouw.”
De hoop is nu gevestigd op meer regen. “Wie weet komt er deze dagen nog een flinke bui. Maar als je kijkt naar de verwachtingen, dan wordt het na Hemelvaartsweekend weer droog,” zegt De Jonge. “We hebben inmiddels een neerslagtekort van zo’n 150 millimeter. Daarmee zitten we nog steeds boven het recordjaar 1976. Met 8 millimeter lossen we dat natuurlijk niet op.”
