Zak van Zuid-Beveland is uniek in de wereld

NISSE - Werelderfgoedorganisatie Unesco kent de Nederlands/Vlaamse Scheldedelta het internationele keurmerk ‘Unesco Global Geopark’ toe vanwege de unieke geologie en cultuurhistorie. Ook de Zak van Zuid-Beveland ligt in dit park. Het behalen van dit keurmerk is niet niks, zegt bestuurslid Ad Schenk van Stichting Landschapspark Borsele. “Geoparken zijn uniek, er mag er maar één van zijn in de wereld. Het unieke aan de Scheldedelta is het gevecht van de mens tegen het water. Dat zie je nergens ter wereld terug in het landschap, zoals hier.”

Na de Hondsrug in Groningen en Drenthe, met haar hunebedden, heeft Nederland nu een tweede geopark. Dat is het resultaat van jarenlange inspanning en overleg tussen vele organisaties in Nederland en België, zoals de provincie Zeeland, ruim zestig gemeentebesturen, kennisinstellingen, zoals de HZ University of Applied Sciences, musea, zoals het Watersnoodmuseum en toeristische diensten waaronder Stichting Landschapspark Borsele. “Je gaat een hele ballotage door, waarbij wetenschappers hier zijn komen kijken”, vertelt Schenk. Zij concludeerden dat de Scheldedelta geologisch, cultuurhistorisch en landschappelijk gezien uniek is, net als bijvoorbeeld de zwarte vulkanische stranden van Lanzarote, geothermische activiteiten van IJsland en een van de diepste canyons van de wereld: Colcan in Peru. Deze status biedt het geopark bescherming. “Dat betekent niet dat er nu niets meer mag, dat bijvoorbeeld boeren belemmerd worden”, legt Schenk uit. “Het geeft vooral mogelijkheden op het gebied van promotie en educatie. Het keurmerk maakt dit gebied aantrekkelijk voor mensen uit de hele wereld om hiernaar te komen, maar ook voor onderzoekers en studenten die willen afstuderen op dit onderwerp.”

Ster van wereldfaam

In de Zak van Zuid-Beveland vinden zij elementen terug van de wisselwerking tussen mens en water, zoals welen. Verdronken dorpen en restanten van kreken en zeedijken herinneren aan de tijd dat het zeewater nog vrij spel had. “De fietsroute ‘Historisch landschap Borsele’ neemt je mee terug in de tijd. Of ga op zoek naar fossiele schelpen en haaientanden op het strandje van de Kaloot waar de geologie van de prehistorie als het ware aan de oppervlakte komt.” Geopark Schelde Delta is een verhaal van vijftig miljoen jaar bodemdaling en -opheffing, van stijging en daling van de zeespiegel, van getijdenwateren en klimaatverandering. “We wisten al dat we in een mooi gebied leven, maar nu hebben we er een soort ster voor gekregen, een ster van wereldfaam.”

Geoparkwandeling

Het keurmerk geeft mogelijkheden om beter te laten zien hoe bijzonder het gebied is, ook aan de Zeeuwen zelf. Bijvoorbeeld met de geoparkwandeling Nisse die in de maak is. Hoe zagen Nisse en omgeving eruit rond 1300? Dat kunnen wandelaars straks beleven met deze wandeling. Op basis van historische kennis over die tijd maakt een ontwerper acht 3D-visualisaties die via een qr-code beschikbaar komen, met een toelichting erbij. “Zo leer je begrijpen hoe dit bijzondere landschap is ontstaan”, legt Kees Thielen, een van de initiatiefnemers van de geoparkwandeling, uit.

De geoparkwandeling Nisse is rond eind dit jaar klaar. “Het heggenlandschap was er in 1300 al en is sindsdien niet veranderd”, noemt Thielen een karakteristiek element. De stedenbouwkundige komt uit de Randstad en verwonderde zich over de Zak van Zuid-Beveland toen hij hier kwam wonen. “Al die rare dijkjes en slingerende weggetjes, ik waande me in Frankrijk. De afwisseling in het landschap is van een ongekende rijkdom. Vanuit mijn vak pakte ik de kaart erbij om te zien hoe het er hier vroeger uitzag.”

Zo ontstond het idee voor de geoparkwandeling, die Thielen samen met Bas Chamuleau, Johan van de Koppel van het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee en Sam Janse van Stichting Landschapsbeheer Zeeland ontwikkelde. “We hebben inmiddels iemand gevonden die de 3D-visualisaties maakt. Dat was een hele zoektocht, want de beelden moeten historisch kloppen. Je moet bijvoorbeeld weten hoe kleding en bootjes er destijds uitzagen. In Doel zijn restanten van een boot uit die tijd opgegraven en die kennis kunnen wij mooi gebruiken.”

Interessant tijdsgewricht

Er is voor 1300 gekozen, omdat dit een interessant tijdsgewricht is, legt Thielen uit. “Die periode kent veel elementen in zijn eerste of juist laatste verschijningsvorm.” Zo dateert de moernering - “waarvan nu nog de onregelmatige bodem met gekke gaten over is” - van voor 1300 en ontstonden de kreken weer daarvoor. Door die oude kreken slingeren tegenwoordig sommige weggetjes in de Zak nog. 

Thielen is blij met de toekenning van het Unesco-keurmerk. “Tien jaar is daaraan gewerkt. Dit is echt een ongelooflijke prestatie en een mooi compliment voor de Zak.”