Wandelen door het verre verleden van Nisse

NISSE - UNESCO, de organisatie van de Verenigde Naties, kende de Vlaams-Nederlandse Scheldedelta een jaar geleden het keurmerk UNESCO Global Geopark Schelde Delta toe. Dit keurmerk erkent dat nergens ter wereld de wisselwerking tussen mens en water - het leven met en het strijden tegen - nog zo zichtbaar is als in Geopark Schelde Delta. Nisse ligt in het hart van dit nieuwe geopark. De uitzonderlijke landschapselementen die hier dichtbij elkaar te vinden zijn, inspireerden drie initiatiefnemers tot het ontwikkelen van de geoparkwandeling Nisse 1300. Vrijdag is de wandelroute officieel geopend. Op negen punten in de ongeveer zes kilometer lange wandeling staan informatieborden met qr-codes die beelden en filmpjes op de telefoon laten zien van de betreffende omgeving zevenhonderd jaar geleden.

“Nisse is een hotspot in Geopark Schelde Delta”, stelde Kees Thielen, een van de initiatiefnemers van de geoparkwandeling bij de opening. “Dit is een bijzonder gebied, omdat hier binnen vijf kilometer meerdere historische elementen aanwezig zijn; een dorp, motte (kasteel), weel, boerderij op een werf (hoger gelegen gebied, redactie), moernering, kreken, dijken, waterwegen en een heggenlandschap.”

360 graden terug in de tijd

Geopark Schelde Delta is een verhaal van vijftig miljoen jaar bodemdaling en -opheffing, van stijging en daling van de zeespiegel, van getijdenwateren en klimaatverandering. Het UNESCO-keurmerk geeft mogelijkheden om beter te laten zien hoe bijzonder het gebied is, ook aan de Zeeuwen zelf. Bijvoorbeeld met de geoparkwandeling, die gedeputeerde Wilfried Nielen (foto, tweede van links) van de provincie Zeeland vrijdag officieel heeft geopend bij de start van het nieuwe toeristenseizoen. Bij de negen verhaalpunten gaan wandelaars via 3D-visualisaties in 360 graden terug in de tijd. De beelden, op basis van historische gegevens ontworpen door Matthijs de Rijk (foto, rechts) zijn voorzien van korte gesproken uitleg die ook als leestekst beschikbaar is.

Vrijwilligers namen het initiatief voor de geoparkwandeling. Dit zijn naast Kees Thielen Johan van de Koppel, Bas Chamuleau en Sam Janse. Ze zijn ondersteund vanuit Stichting Landschapsbeheer Zeeland, die het wandelnetwerk in Zeeland onder haar hoede heeft en het NIOZ (Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee), voor de natuurhistorische onderbouwing en de visualisaties. “Zo leer je begrijpen hoe dit bijzondere landschap is ontstaan”, aldus Thielen. “Het heggenlandschap was er in 1300 al en is sindsdien niet veranderd.”

Thielen heeft een stedenbouwkundige achtergrond. Hij komt uit de Randstad en verwonderde zich over de Zak van Zuid-Beveland toen hij hier kwam wonen. “Al die rare dijkjes en slingerende weggetjes, ik waande me in Frankrijk. De afwisseling in het landschap is van een ongekende rijkdom.”

Er is voor 1300 gekozen, omdat dit een interessant tijdsgewricht is. “Deze periode kent veel elementen in zijn eerste of juist laatste verschijningsvorm”, legde Thielen uit. Zo dateert de moernering - “waarvan nu nog de onregelmatige bodem met gekke gaten over is” - van voor 1300 en ontstonden de kreken weer daarvoor. Door die oude kreken zijn er nu nog steeds slingerende weggetjes in de Zak.

Schorren en geulen

De initiatiefnemers brachten verder onder meer in kaart dat bij de huidige Notenboomdijk vroeger een geul liep. “Daar voeren boten voor het transport van goederen”, illustreerde Bas Chamuleau, die in de historie is gedoken. “Bij het begin van de jaartelling was dit een groot schorgebied met getijdengeulen. Bij Nisse kwamen kreken bij elkaar. Rond 1200 is de dorpsterp ontstaan. Later bouwde de ambachtsheer er een motte.”

Bij de boerderij aan de Zuidweg legde NIOZ-onderzoeker Johan van de Koppel (foto, links) vrijdag uit waarom die op een werf staat. “Deze terp ligt ongeveer anderhalve meter hoger dan de omgeving”, vertelt Van de Koppel. “Dat dateert nog uit de tijd dat hier geen dijken waren. Anderhalve meter was hoog genoeg om bij vloed droog te blijven.”