Bevelands heem: Vermist

Tijdens de Tweede Wereldoorlog raakten veel mensen vermist. Soms haalde zo’n bericht de krant zoals hier in de Middelburgse Courant van 30 maart 1940. Maar er komen ook wel eens vragen bij de Heemkundige Kring zoals deze e-mail in 2018: ‘Graag zou ik willen vragen of er bij de Heemkunde Kring iets bekend is over vermiste burgers die tijdens de periode 1940-1945, in Nederland vermist zijn geraakt’.
Een Interessante vraag maar het antwoord is lastig. Het bijhouden van persoonsgegevens tijdens de oorlog is een beladen zaak. Dankzij het perfecte Nederlandse bevolkingsregister konden de Duitsers (met hulp van veel Nederlandse ambtenaren) de mensen met joodse namen en van het joodse geloof uit de bevolking filteren, met de bekende afloop. Ook voor het verstrekken van distributiegoederen leende zich het bevolkingsregister prima; illegalen en mensen die ondergedoken waren konden daarom maar moeilijk aan voedselbonnen komen. Vooral hierom vonden aan het einde van de oorlog overvallen op gemeentehuizen plaats, met als doel de bevolkingsregisters te doen verdwijnen of door elkaar te gooien.
Bevolkingsregisters uit de oorlogstijd zijn verder aan de wetgeving over privacy onderworpen. Bij veel mensen met een min of meer oorlogsverleden die een veroordeling kregen werden aantekeningen op de persoonskaart gemaakt van ontzetting uit het actieve of passieve kiesrecht, over lidmaatschap van verboden organisaties of dienstneming in Duitse organisaties. Er is dus niet zo maar onderzoek te doen in deze bevolkingsadministratie. Op sommige persoonskaarten kom je bij de gegevens de afkorting VOW tegen, wat staat voor Vertrokken Onbekend Waarheen. Los van de privacywetgeving zou dit het doorbladeren van dozen vol persoonskaarten betekenen. Dat niet is toegestaan. Wat ook nog meespeelt, is dat aan het einde van de oorlog in het zicht van de bevrijding gemeentehuizen vrijwel leeg waren. De ambtenaren waren ondergedoken, of, als ze lid van de NSB waren, zochten ze een veilig heenkomen achter de Duitse linies. Administratie van bevolkingsgegevens kon dan soms weken of maanden niet plaats vinden. Dossiers over de Tweede Wereldoorlog bij het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR) zijn nu openbaar. Dat biedt weer nieuwe onderzoeksmogelijkheden.

Deze verhalen en meer historisch nieuws vindt u op de facebookpagina van de HeemkundigeKring De Bevelanden en het tijdschrift de Spuije. Ook een mooie herinnering? Stuur op naarinfo@hkdebevelanden.nl

Frits de Kaart