Rubriek Goes Gezien: Onze gans kijkt – niet altijd – naar links (2)

Deze gans op de schoorsteen van Keizersdijk nummer 30 kijkt naar links, omdat de westenwind in dit geval daarvandaan komt. Hij zou met alle winden mee moeten waaien. Maar herhaalde observatie maakt duidelijk dat het arme beest behoorlijk vast zit. Deze prachtige gans is ruim een eeuw oud, dan mag je wel een beetje moeite hebben met bewegen. Veel ouder en veel viever is de minstens zo fraaie windgans op de laagste toren van het Stadhuis (van rond 1770). Er zullen in Goes ongetwijfeld nog meer als windhaan functionerende ganzen zijn. Die zijn wel zelf gefabriceerd, want windganzen zijn niet in de windhandel, zoals koeien, uilen en – natuurlijk – hanen dat wel zijn. 

We constateerden de vorige keer al dat de Goese gans naar links kijkt. De gans is namelijk regelrecht afkomstig van het stadswapen uit het begin van de 13e eeuw en daarop doet de gans dat ook onophoudelijk. Het Goese wapen is vaak in het straatbeeld te vinden, dus dan kunt u het checken. Het mooiste stadswapen ziet u hoog op het Stadhuis, ongeveer in het midden, vanaf de Grote Markt gezien. Dat de gans op het stadswapen naar links kijkt, geldt voor alle heraldische dieren (wapendieren), zoals de leeuw en de arend/adelaar. Zo hoort het in de heraldiek en dat zit als volgt.

Stel, u bent een middeleeuwse ridder en u trekt ten strijde. U bent in uw harnas gehesen door uw schildknapen en omdat u zoals de meeste mensen rechts bent, heeft u uw zwaard of speer in uw rechterhand en links draagt u ter zelfbescherming uw schild. Daarop staat ter herkenning het wapen van het adellijke geslacht of stad waarvoor u uw leven waagt. Omdat in dit wapen vaak een dier staat, kijkt dat vooral naar voren; er werd toen al over vormgeving nagedacht. Hieruit volgt dat de vijand en ook vredelievende toeschouwers het wapendier naar links zien kijken. En dat is in de heraldiek een ongeschreven wet geworden. De andere kant opkijken heeft daar een negatieve betekenis. De Nazi’s lieten hun ‘Partei-adler’ bewust de andere kant op kijken. 

In Goes waggelt de gans niet altijd de goede, louter linkse kant op. Drie tegendraadse voorbeelden. Ik herinner me een soort logo van onze Hanzenhatse carnavalsvereniging, waarop de gans juist geen enkele kant op gaat, maar zich in alle mogelijke bochten wringt om toch maar vooral zijn ‘hat’ te laten zien. Aan de J.A. van der Goeskade staat een kleurig beschilderd transformatorhuisje waarop een gans niet naar links opgesteld staat, omdat de beschikbare ruimte hem rechtsaf dwong. Een lief, democratisch beest, verder. En Brouwerij Slot Oostende heeft op het 8%-biertje Gouden Gans een gans staan die niet duidelijk een kant kiest. Dat is niet zo gek: het beest is natuurlijk in de lorum, vanwege die tripel.

Tekst en foto: Arend van der Wel