Goes gezien door Arends oog: De eerste gemeentegids en de Sint Jacobusschool

Als ik me niet vergis, plofte in 2022 bij elk adres in de gemeente Goes de laatste gemeentegids op de mat. Dat wil niet zeggen dat dit de laatste gemeentegids was, maar wel de laatste plof hierdoor. Want deze rijke informatiebron is nog steeds alive and kicking, alleen… alleen digitaal. Mensen zoals ik raadplegen hem daardoor minder, maar nog steeds is alle informatie in principe vindbaar, en daar gaat het maar om. Deze gedachten borrelden bij me op toen ik toevallig de eerste gemeentegids tegenkwam en doorbladerde. De allereerste, echt waar? Ja, dat durf ik wel te verdedigen.

Het boekje van 64 pagina’s heet niet ‘Gemeentegids’, laat staan ‘Wie wat waar in Goes’, maar ‘Goes als woonplaats’ en verscheen in 1919. Het werd uitgedeeld op de groots opgezette Landbouwtentoonstelling, zeg maar de Contacta van toen. Een alleskunnende afdeling communicatie was er toen nog niet, dus zorgden de gemeentesecretaris en de directeur gemeentewerken er voor. Ik vermoed dat vooral de laatste, F.G.C. Rothuizen, tevens stadsarchitect, de voornaamste scribent was, want hij schreef graag en goed. En hij had ook het meeste te vertellen, omdat hij de geestelijk vader van de uitbreiding-buiten-de-vesten was. Hij schreef vast wel de lange hoofdstukken ‘Het grondbedrijf der gemeente’ en ‘De oude en nieuwe bebouwing’, waarin de voornaamste monumenten de revue passeren. Het enige hoofdstuk dat aan onze moderne gemeentegids doet denken, is de opsomming van het onderwijs in Goes, dat met de Hogere Burgerschool begint en eindigt met vier ‘bewaarscholen’. 

Het boekje bevat advertenties, plattegronden en veel foto’s, ook in het onderwijs-hoofdstuk. Daar trof mij de foto van de Sint Jacobusschool, toen net een paar jaar klaar. Ik kijk, vergelijk en constateer dat het stenen kruis op het puntdakje in het midden verdwenen is, helaas. De eerste gemeentegids biedt de volgende informatie over het onderwijs in dit gebouw, en het is te fraai om niet helemaal te citeren: “ROOMSCH-KATH. M.U.L.O.-SCHOOL VOOR MEISJES (St. Jacobusschool). Het onderwijs omvat, behalve de gewone vakken van lager onderwijs: Fransch, Duitsch, Engelsch en handelskennis. Aantal leerlingen ± 160. Schoolgeld minimum ƒ 5,- per kind per jaar, maximum ƒ 30,-. Aan deze school is verbonden een naai- en handwerkschool voor meisjes beneden leerplichtigen leeftijd.” Zo kunnen we ons toch een beeld vormen van wat zich ooit achter de muren van dit mooie gebouw aan de Vlasmarkt afspeelde. Het bijzondere aan deze Sint Jacobusschool uit 1913 is dat het één complex vormde met de Sint Josephschool (jongens ULO, wél met kruis bovenop) aan de Wijngaardstraat én met het klooster/bewaarschool aan de Stalstraat. Wat er van dit unieke complex over is, bekijken we volgende keer.