‘De oudste generatie herinnert zich de ramp al 70 jaar lang’

HEIJNINGEN - In de nacht van 31 januari op 1 februari 1953 ging het gruwelijk mis aan de kust in Nederland. Een hevige noordwesterstorm in combinatie met het springtij stuwde het water richting het vasteland van Zuid-West-Nederland. Op verschillende plaatsen braken de dijken door en dat veroorzaakte een van de grootste natuurrampen van ons land. De gemeente Moerdijk staat de komende periode in het teken van deze herdenking.

De watersnoodramp 

Die bewuste nacht, 70 jaar geleden, werd de dreiging van het water steeds groter, Er werd uiteindelijk groot alarm geslagen, maar voor veel mensen kwam dit te laat. De dijken braken door en het water overspoelde een groot deel van Nederland. Huizen, boerderijen en bedrijven kwamen onder water te staan tot aan het dak of zelfs compleet weggevaagd. Het water kwam tot bijna vier meter boven NAP.

In een noodtempo kwam er hulp op gang. De Tweede Wereldoorlog was nog maar amper voorbij en opnieuw werd grootschalige militaire hulp maar waren de communicatiemiddelen veel geringer dan vandaag de dag. Ingeschakeld. Meerdere landen kwamen ook in actie. Het dichten en veilig maken van de dijken en het wegpompen van het water zou nog maanden in beslag nemen.

Tekst gaat verder onder de foto. 

Vloedbalken op de spoorlijn bij Korteweg aan de Achterdijk- Archief Heemkundekring

Watersnoodwoningen

Veel inwoners waren dakloos geworden. Door Zweden, Noorwegen en Oostenrijk werden via het Rode Kruis prefab-woningen geschonken, waar getroffen gezinnen zich weer konden huisvesten. Deze houten huizen worden nog steeds bewoond. Eén ervan, aan de Veluwestraat 2 in Heijningen, is verhuurd aan de Stichting Watersnoodwoning/Museum Heijningen-Moerdijk. “Het huis had een verwaarloosd interieur en exterieur. Vrijwilligers van de Heemkundige Kring Fijnaart en Heijningen hebben het in 4.400 uur volledig gerenoveerd”, vertelt Jan Dierks, lid van deze Heemkundekring. “Op de bovenste etage is een permanente tentoonstelling over de watersnoodramp.” Als kind werd hij met het gezin geëvacueerd, met alleen enkele schoendozen met wat noodzakelijke bezittingen tussen hen in.

Vanuit de woonkamer zie je net het kalkstenen watersnoodmonument, ter nagedachtenis aan de 76 verdronken slachtoffers in Heijningen. Aan de voet van het monument is speciale aandacht besteed aan soldaat Jan Willemsen, die omkwam toen hij een zwangere vrouw redde uit het water. 

Tijdens een rondleiding laat Dierks ook de portacabins achter de watersnoodwoning zien, waar een speciale tentoonstelling is ingericht. “Dit zijn foto’s van bijna alle verdronken mensen in de gemeente Moerdijk. Nieuw is, dat op deze kaart van het getroffen gebied ook de betreffende namen op de plaats staan waar ze toen gewoond hebben”, wijst hij aan.

Tekst gaat verder onder de foto.

De samenwerkende heemkundekringen voor het museum in Heijningen - Foto: Mary van Duuren

Heemkundekringen gemeente Moerdijk

Niet alleen het zwaar getroffen Heijningen, maar ook de overige Heemkundekringen van de gemeente Moerdijk: Willemstad, Klundert, Zevenbergen en Moerdijk, willen in de komende maanden ieder voor zich, maar ook gezamenlijk, aandacht besteden aan de herdenking van deze ramp.
In Willemstad is er natuurlijk de Willemstadsteen en een permanente tentoonstelling te zien in het Mauritshuis en op 1 februari is er een lezing door Piet Polak in het buurthuis Irene. In Klundert vind je in het Heemhuis diverse literatuur over de ramp, zullen er films gedraaid worden en vindt er een lezing door P. van Helden plaats op 20 april. In het dorp Moerdijk braken maar liefst 2 dijken door, waarvan de gevolgen te zien zijn onder andere tijdens een foto-expositie in De Sprange aan de Julianastraat 2.

Ebo Roek van de Heemkundekring Zevenbergen laat alvast wat voorproefjes zien van de films die gedraaid worden op een doorlopende presentatie aan de Zuidhaven 17, zoals de Italiaanse soldaten die op het station aankwamen om te helpen. “Met speciale vaartuigen hielpen zij zoeken naar overlevenden en overledenen. Elke dag werd er dan ook een nieuwe lijst uitgegeven van het aantal slachtoffers dat opliep”, verklaart hij bij de foto’s van de krantenknipsels. 

In februari zijn deze locaties elke zaterdag gratis geopend van 13.00 tot 17.00 uur. De overige specifieke openingstijden kun je vinden bij elke betreffende Heemkundekring. 

Tekst gaat verder onder de foto.

Italianen aan het werk in hun Ducks - Archief Heemkundekring

Watersnoodroute 

Er is bij verschillende Heemkundekringen niet alleen een boekje met nog ongepubliceerde persoonlijke verhalen verkrijgbaar, maar er bestaat ook een folder met de speciale fietsroute, die je langs de vijf locaties voert. Langs deze 36 kilometer lange watersnoodroute staan 6 herinneringspanelen die je meenemen naar het verleden van de watersnoodramp in de Brabantse Westhoek. Het 6e paneel staat op de Zwingelspaansedijk. Ze staan vermeld in een folder van de VVV Moerdijk onder de naam ‘Watersnoodroute Moerdijk’. Het is ook mogelijk via de app izi.TRAVEL deze route te kiezen, waarbij je al voorbereid wordt op de bezienswaardigheden. 

“Hoewel we sindsdien de deltawerken hebben gekregen en de dijken aanzienlijk zijn verhoogd, is de dreiging nog niet helemaal weg. De stijgende zeespiegel maakt de problematiek van destijds weer actueel”, voegt Roek nog toe. “Daarom is het belangrijk dat we er aldoor bij stil blijven staan wat voor impact deze ramp heeft gehad. Bij de Heemkundekringen zorgen we ervoor dat deze verhalen doorverteld blijven worden.”