De ingrijpende periode rondom de bevrijding van Moerdijk

ZEVENBERGEN - De bevrijding van Zevenbergen in 1944 was een ingrijpende periode in de lokale geschiedenis, gekenmerkt door chaos, geweld en uiteindelijk een nieuw begin. De situatie in Zevenbergen was in de maanden voor de bevrijding uitzichtloos geworden. Op Dolle Dinsdag, een dag die voor velen een onvergetelijke indruk heeft achtergelaten, waren het vooral de NSB’ers die het doelwit waren van de woede van de bevolking.

Een menigte begeleidde hen joelend naar het station, waar, tot hun opluchting, een evacuatie-trein met Duitsers arriveerde. Helaas schoten Duitse soldaten vanuit de trein op de bevolking, die een veilig heenkomen moest zoeken. Lees hier een verkorte samenvatting uit de vele verhalen uit het archief van de Heemkundekringen Moerdijk.

Verstopt in de rioolbuizen

Het front kwam steeds dichterbij. Op 16 december 1944 veranderde Zevenbergen in een doorvoerhospitaal voor Duitse gewonden. Verschillende gebouwen, zoals het KJV-huis en de Sint-Jan, werden ontruimd en gemarkeerd met een groot rood kruis, wat betekende dat zij beschermd moesten worden. De Duitsers, onder leiding van commandant Wittkamp, probeerden de stad te vestigen als een verdedigingslinie, waarvoor zij ook aanzienlijke bouwwerkzaamheden organiseerden, waaronder de aanleg van een tankgracht van negen meter breed en drie meter diep, en het bouwen van zware betonnen muren langs de wegen.

De toestand verslechterde verder op 17 september 1944, toen een razzia in Zevenbergen plaatsvond. Mannen werden van straat gehaald en gedwongen om in vrachtwagens te stappen. De kerkgangers waren gewaarschuwd en zochten via achteruitgangen naar veiligheid. Sommige mannen verstopten zich in de rioolbuizen bij de gemeentelijke stadswerven, waar ze hoopten te ontsnappen aan de Duitse grip.

In de weken die volgden, bruteerden de Duitsers de lokale bevolking met hun vraat van goederen, waaronder landbouwdieren en transportmiddelen. Ook werden scholen, zoals in het Korte Kerkstraatje, ontruimd om ruimte te maken voor Duitse troepen. Een avondklok werd ingesteld en het toezicht op verduistering nam toe, met geweld als gevolg van overtredingen.

Lees verder onder de foto.

De Heilige Bartholomeuskerk - Foto: Tom Rietveld

Bombardementen

Op 26 oktober 1944 vestigde de 719e Duitse divisie zich in Zevenbergen. Generaal Chill liet huize Slamat ontruimen en vestigde daar zijn hoofdkwartier. De situatie escaleerde verder toen op 30 oktober de eerste geallieerde granaten over de stad vlogen. De Duitsers bliezen de brug bij Zwartenberg op in een wanhopige poging om de opmars van de geallieerden te vertragen. Op 31 oktober vond de bevrijding van Zevenbergen plaats. Die dag bliezen de Duitsers ook de watertoren op en staken ze boerderijen in brand om voorraad te vernietigen.

De bombardementen van geallieerde vliegtuigen op 4 november waren destructief. Vijftig bommen werden afgeworpen en met boordwapens werd geschoten op de Duitse defensie. De explosies en het daaropvolgende vuur verwoestten vele huishoudens en veroorzaakten chaos onder de bevolking. Degenen die nog hoopten op veiligheid, zochten beschutting onder de rooms-katholieke kerk. Velen bevonden zich onder erbarmelijke omstandigheden in de kelder, terwijl boven hen de oorlog woedde.

Angst en onzekerheid

Gedurende de nacht van 3 op 4 november bliezen de Duitsers de toren van de kerk op, terwijl tweeduizend mensen ondergronds zaten. Het was een wonder dat de vloer het volhield. De Duitsers, nu op de terugtocht naar Moerdijk, lieten de bruggen over de haven opblazen, wat separatie tussen Noord- en Zuid-Zevenbergen betekende en een extra laag van angst en onzekerheid aan de bevolking toevoegde.

Op 5 november werden de resterende Duitse troepen nogmaals actief, waarbij zij voedselvoorraden vernietigden en handgranaten in kruidenierswinkels gooiden. Maar omstreeks 15:00 uur op diezelfde dag trokken de eerste Amerikaanse troepen de stad binnen. Onder leiding van hun commandant kwamen ze via de Huizerdijk en de Generaal Allenweg aan. Zevenbergen was vrij, maar de prijs was hoog, zowel voor de bevrijders als voor de lokale bevolking. De verwoesting was enorm en de gevolgen van de oorlog zouden nog vele jaren voelbaar zijn in deze kleine gemeenschap.

De bevrijding van Zevenbergen is niet alleen een verhaal van strijd en verlies; het is ook een verhaal van veerkracht en hoop in een tijd van onbeschrijflijke ellende.