Expositie ‘Onze Belgen’ geeft slachtoffers Rhenus ramp een gezicht

WILLEMSTAD - In het Mauritshuis werd vrijdagavond de tentoonstelling ‘Onze Belgen’ geopend, een indrukwekkende expositie waar de scheepsramp met het transportschip Rhenus 127 centraal staat. Op 30 mei 1940 voer het schip met Belgische krijgsgevangenen op een mijn. Het duurde maanden voor alle lichamen geborgen waren, 166 militairen kwamen om het leven, zes bleven er vermist en tientallen raakten gewond. 

Simon Nieuwkoop, voormalig gemeentesecretaris van Willemstad en al meer dan vijftig jaar nauw betrokken bij de jaarlijkse herdenkingen, heeft de tentoonstelling namens de heemkundekring samengesteld.. Samen met nabestaanden en wethouder Danny Dingemans opende hij de expositie op vrijdag 30 mei. Dat moment markeerde exact 85 jaar sinds de ramp. “Het precieze tijdstip van de explosie, om tien voor half acht ‘s avonds, hebben we herdacht met twee minuten stilte,” vertelt Nieuwkoop.

“Het begon met het idee om de namen en gezichten achter de 166 slachtoffers zichtbaar te maken,” legt Nieuwkoop uit. “We hebben weken onderzoek gedaan naar hun geboorteplaatsen, militaire eenheden, familieleden en hun graven.” Zo kwamen gezichten tevoorschijn op oude bidprentjes en archieffoto’s, en werden documenten uit Belgische dorpen opgespoord. Van de overledenen heeft Nieuwkoop 66 foto’s gevonden. Alle anderen namen zijn op te zoeken in aanwezige mappen, met vaak ook foto’s van lokale Belgische oorlogsmonumenten waar ze herdacht worden. ‘Onze Belgen’ biedt bezoekers een unieke inkijk in de Belgische militaire geschiedenis, de dramatische context rond de ramp en vooral: de persoonlijke verhalen van de slachtoffers.

Tekst gaat verder onder de foto. 

Zestig slachtoffers kregen een gezicht - Yvonne Vermeulen

De Belgische militairen, op het moment van de ramp officieel krijgsgevangenen, waren na de Belgische capitulatie op 28 mei 1940 onderweg naar Duitsland. Nieuwkoop: “Er heerste totale chaos. Er was nog geen officiële status of bevel. De Duitsers vorderden schepen en begonnen al met het afvoeren van gevangenen, terwijl het nog onduidelijk was of ze als krijgsgevangene of gedemobiliseerd moesten worden beschouwd.” Op de Rhenus 127 zaten zowel Vlaamse als Waalse militairen. Kort na vertrek van het schip werd op basis van Hitler’s bevel besloten dat Vlamingen mochten terugkeren naar huis, vanwege hun ‘Germaanse verwantschap’. Terwijl de Walen naar kampen in Duitsland werden gestuurd. Maar voor de mannen op de Rhenus kwam dit besluit te laat. Het schip maakte deel uit van een groter konvooi en was al onderweg toen het op een recent gelegde Duitse mijn voer.

De expositie toont niet alleen het verloop van de ramp, maar ook de indrukwekkende hulpverlening die volgde. Gewonden werden verzorgd in Willemstad en snel verplaatst naar Oudenbosch en Breda. “Gelukkig was er al in 1938 een luchtbeschermingsdienst opgezet in Willemstad”, vertelt Nieuwkoop. “Dankzij de voorbereidingen van huisarts dokter Schiphorst en lokale vrijwilligers kon snel worden gehandeld.”

Tekst gaat verder onder de foto. 

Simon Nieuwkoop stelde de expositie samen. - Yvonne Vermeulen

Na de ramp werden de lichamen van de slachtoffers eerst tijdelijk begraven bij de Koepelkerk. Door de omvang van het incident en omwille van de volksgezondheid werd later een massagraf ingericht aan het Hollandsch Diep. In 1950 werd daar een Belgisch monument onthuld, dat sindsdien het officiële herdenkingspunt vormt. Ook enkele andere Belgische militairen die omkwamen in Nederland hebben hun laatste rustplaats gevonden in Willemstad.

De tentoonstelling neemt bezoekers mee langs kaarten, militaire dossiers, foto’s en videofragmenten, waaronder het oorspronkelijke Polygoonjournaal van de onthulling van het monument. Van bijzondere betekenis is het verhaal van broeder Nicolaas, een 24-jarige priester-brancardier, die tot de slachtoffers behoorde.

Tekst gaat verder onder de foto. 

De herdenking van de Rhenusramp in 2012 - Foto: Yvonne Vermeulen

Een terugkerend thema in ‘Onze Belgen’ is de herinnering levend houden. Toen herdenkingen op Tweede Pinksterdag na 2013 stilvielen, was dat voor Nieuwkoop een flinke tegenvaller. Tegenwoordig wordt de ramp herdacht op 4 mei, samen met de nationale dodenherdenking, maar Nieuwkoop pleit voor meer. “Een aparte herdenking iedere vijf jaar, zoals dat in Normandië en bij Engelse en Canadese begraafplaatsen gebeurt, zou op zijn plaats zijn.”

De tentoonstelling ‘Onze Belgen’ is gratis te bezoeken tot en met 1 september 2025 in het Mauritshuis in Willemstad. Openingstijden zijn dinsdag t/m vrijdag van 10.00 tot 17.00 uur en in het weekend van 11.00 tot 17.00 uur.

De Belgische erebegraafplaats in - Yvonne Vermeulen