Rubriek Goes Gezien: Met stijgende verbazing

Zo’n veertig jaar geleden, toen ik nog geen weet had van de rijke historie van Goes, ging ik op vrijdagmiddag na gedane arbeid naar een zekere bakkerij aan de Opril Grote Markt – gekke naam!, dacht ik – om een vers stokbrood te kopen waarmee we als jong gezin het weekend vierden. Waarom gaat het hier nou omhoog, dacht ik verbaasd, van de Beestenmarkt afkomend, van opril door de Magdalenastraat naar opril. Hebben deze hellingen enige verklaring en zin?

Vele, vele jaren later – inmiddels overtuigd Goesenaar en geïnteresseerd in de lokale geschiedenis – ging ik beter om me heen kijken en constateerde ik dat niet alleen de Magdalenastraat, maar ook de Keizerstraat, Koningstraat en de vier kades hoger liggen. Vanuit het zuiden is dit plateau te beklimmen via de twee Oprillen en de Goudenmuilstraat. De boel gaat pas weer naar beneden bij de ’s-Heer Hendrikskinderenstraat, de Vuilstraat en de Blaauwe Steen. Zomaar een paar handgemeten stijgingspercentages om mijn trouwe fan Henk Wederom – niet zijn echte achternaam – te vriend en als lezer te houden: Opril Beestenmarkt en Goudenmuilstraat 6,6 % en Blaauwe Steen 7,1%. Percentages die ietsje pittiger zijn dan die van de beklimming op de slotdag van de laatste Tour de France door het Parijse Montmartre, maar die kuitenbijter is dan wel een beetje langer: ruim een kilometer. 

Zo rondkijkend hoorde ik een klok luiden, zonder enig idee te hebben waar de klepel toch uithing. Die klepel werd me later geleverd door professor Cornelis Dekker, die in Een schamele landstede, zijn boek uit 2002 over de vroege geschiedenis van Goes, uit de doeken doet dat de huidige stadshaven niet natuurlijk is, maar rond 1200 gegraven werd. De oude, natuurlijke haven lag iets noordelijker en werd te klein en te ondiep voor nieuwe scheepstypen zoals de kogge. Maar waar moest al die uitgegraven grond blijven, in een tijd zonder draglines en vrachtwagens? U snapt het al! Kruiwagen voor kruiwagen werd deze klei vlakbij gestort. De professor noemt de fikse bult een ‘gronddepot’, alsof die klei later nog per kruiwagen weggehaald zou worden om elders gebruikt te worden. Dat is vast niet gebeurd. Het werd – en bleef – een inmiddels flink ingeklonken hoogtepunt. Er werden huizen op gebouwd, eerst van hout, later van steen. En er werden straten, straatjes en oprillen aangelegd. 

Zo, we zijn van onze stijgende verbazing bekomen. U bent weer op de hoogte en u mag weer afdalen. De volgende keer zijn we weer terug op hoog niveau: waar komt het woord ‘opril’ eigenlijk vandaan en hoe zit het met ‘de Bult’? En waarom ligt de Rozemarijnstraat relatief hoog? En tenslotte: Goes kent vele hoogtepunten, maar wat is eigenlijk het hoogste punt van de aloude Goese gronden?