Op bezoek bij een
PZEM-kotje
Mijn kleindochter en ik brengen een spontaan bezoekje aan Ravelijn de Groene Jager nummer 76. ‘Wat een klein huisje… o wacht, het is een elektrohuisje’, zegt ze, ‘kijk maar naar die bliksem op de deur.’ We zoeken naar de bel. Vergeefs. ‘En er is ook geen brievenbus’, constateert ze, ‘wel gek, hoor, want er is wel een huisnummer. Maar kijk, dat bordje: de ingang is achterom. Kom op, opa.’ We zijn snel weer terug, want het Leger des Heils, de voormalige buurman, mocht ooit blijkbaar dat bordje op het kotje schroeven om hún bezoekers naar hún ingang te leiden. Het gebouwtje staat haast geleund tegen het voormalige Legergebouw uit 1996; er is nauwelijks ruimte tussen. Toevallig hebben we een slimme constructie met een liniaaltje bij ons, zodat mijn kleindochter die afstand kan meten. Mede dankzij opa’s arendsogen (of opa Arends ogen) kunnen we op die manier vaststellen dat die afstand slechts vijf centimeter is!
In de gemeenten Borsele, Noord-Beveland en Goes – het lezersgebied van de Bevelandse Bode dus – staan eenendertig van dit type transformatorhuisjes, allemaal gebouwd rond 1930 naar een ontwerp van PZEM-tekenaar Kees Keller. Ze hebben allemaal een karakteristiek tent- of piramidedak. In Goes staan er van oorsprong nog drie: Voorstad 44, ’s-Gravenpolderseweg 4 en die van de foto.
PZEM-kotjes herbergen een of meer transformatoren om hoogspanning om te zetten naar laagspanning voor huishoudens en bedrijven. Dit type PZEM-kotjes wordt in Zeeland wel bestempeld als ‘industrieel erfgoed’, maar wat dat in de praktijk betekent, is me onbekend. In ieder geval houdt die term niet in dat de kotjes op-en-top onderhouden worden, ook niet dat duidelijk wordt gemaakt welke functie ze hebben/hadden en al helemaal niet dat je ’s een benieuwde blik naar binnen mag werpen.
Het huisje is van buiten niet zo netjes, vindt mijn kleindochter. ‘Maar binnen is het vast heel cool!’
‘O’, zegt opa, ‘wat is er dan binnen te zien?’
‘Nou, vast heel veel kabels en knopjes…’
Wat zou het dus geweldig zijn als op Open Monumentendag een van de Goese PZEM-kotjes open is, met een leuke, visuele uitleg van wat er binnen gebeurt/gebeurde. Eén bezoeker krijgt dit PZEM-kotje dan in ieder geval: mijn kleindochter heeft 11 september alvast in haar agenda gezet. Maar dat haar wens niet binnen anderhalve maand verwezenlijkt kan worden, snapt ze ook wel. Dus heeft ze 10 september 2022 ook alvast geblokt.
Tekst en foto: Arend van der Wel