Nieuwe documentaire ‘De Chanoekia' bij Film by the Sea
MIDDELBURG - Bij filmfestival Film by the Sea gaat eind deze maand de documentaire ‘De Chanoekia' in première. Deze film vertelt over de zoektocht van regisseur Frank Herrebout naar de herkomst van een oude joodse kandelaar die in zijn bezit komt. Het speuren brengt hem onder meer in Middelburg, waar zijn oma woonde. In haar huis aan de Punt had de chanoekia jarenlang een prominente plek voor het raam.
DOOR BRITTA JANSSEN
"Wanneer regisseur en oud-Terneuzenaar Frank Herrebout een joodse kandelaar, een zogeheten chanoekia, ontvangt uit de nalatenschap van zijn oma, raakt hij geïntrigeerd”, vertelt Loes Ruitenbeek uit Middelburg over de documentaire. Zij speelt mee in de film. "Franks familie is niet van Joodse afkomst, dus de herkomst van de kandelaar roept vragen op.”
Tastbare herinnering
Wat volgt is een drie jaar durende zoektocht, langs archieven en met gesprekken met oudere inwoners van Terneuzen, op zoek naar het verhaal achter dit object. "De speurtocht leidt naar het Joodse echtpaar Izaak en Johanna Fonteijn-Koppel. Voor de oorlog runden zij een succesvolle kledingwinkel in de binnenstad van Terneuzen. De zaken gingen goed, het pand werd uitgebreid, en er lagen ambitieuze verbouwingsplannen op tafel. Maar de dreiging van de Tweede Wereldoorlog hing steeds zwaarder boven Zeeland. In 1942 ontvangen Izaak en Johanna een oproep van de Joodse Raad om zich te melden in Amsterdam. In de hoop op terugkeer geven ze de kandelaar in bewaring bij Franks oma. Wat toen een teken van vertrouwen was, blijkt jaren later een tastbare herinnering aan een leven dat abrupt werd afgebroken.”
Punt
"De ouders, broers en zussen van Izaak Fonteijn waren geen onbekenden in Terneuzen. Izaak en zijn vrouw Johanna waren actieve en betrokken middenstanders, die in de stad gewaardeerd en gerespecteerd werden. Omdat Terneuzen geen eigen synagoge had, was de familie voor religieuze aangelegenheden aangewezen op Middelburg. Izaak deed daar zijn bar mitswa, en overleden familieleden werden begraven op de Joodse begraafplaats in Middelburg. De namen van Izaak en Johanna staan vermeld op het oorlogsmonument dat zich daar sinds 1954 bevindt. Franks oma verhuist rond die tijd naar de Punt in Middelburg waar ze tot 1978 woont en waar de chanoekia al die jaren een prominente plek voor het raam krijgt.”
Aangrijpend
Om de documentatie en interviews tot leven te brengen, vroeg Herrebout Zeeuwse acteurs delen van het waargebeurde levensverhaal na te spelen. Ruitenbeek speelt Johanna Fonteijn. Richard Martinu, die als Izaak Fonteijn in de documentaire te zien is, komt uit Yerseke. "Frank kreeg toestemming om opnames te maken in de authentieke vooroorlogse dieselstoomtrein van de lijn Goes-Hoedekenskerke. Ook werd een levensechte vluchtpoging van Johanna en Izaak gefilmd net over de Belgische grens." De overige scenes zijn opgenomen in filmstudio Bruutsterdam in Clinge.
"De documentaire schetst een aangrijpend beeld van de geleidelijke ontmenselijking en uitsluiting van Joden tijdens de Tweede Wereldoorlog: een proces dat ook het leven van Izaak en Johanna Fonteijn diepgaand ontwrichtte. Met deze honderd minuten durende film hoopt Frank het verhaal van Izaak, Johanna en hun familie weer tot leven te wekken. Zodat zij - en hun lot - nooit vergeten worden.”
Vertoningen
De film is gemaakt in samenwerking met het Zeeuws Archief, het Etty Hillesum Huis in Middelburg en Omroep Zeeland. Er vindt een speciale première plaats op donderdag 18 september in het Scheldetheater in Terneuzen. Gratis toegangskaarten aanvragen kan door te mailen naar info@akfe.nl. De documentaire is onderdeel van de 'Zeeuws Licht Competitie' van Film by the Sea en te bekijken op 19 en 20 september in de bioscoop in Vlissingen. Kijk voor meer informatie op www.filmbythesea.nl.[n]
