Twee broers, één bedrijf: Koman’s Vishandel. Opgericht in 1918, zijn Niels en Jaco inmiddels in de vierde generatie. Ze vullen elkaar aan, soms met een halve zin genoeg. Over vis, familie en een dorp dat moet wijken voor Powerport en Industrie.
Koman Vishandel bestaat al meer dan honderd jaar. Hoe is dat zo gekomen?
"Ons bedrijf stamt uit de visserij in de Biesbosch. De opa van onze vader begon als klein jongetje al met vissen en verkocht de vis, dan neemt de vraag alsmaar toe en komt er zoveel vraag dat je ook de vis van andere vissers inkoopt en gaat verkopen. Zo groeit dat. Ons bedrijf komt van oorsprong uit Werkendam, maar toen we te groot werden voor die locatie, zijn we naar Moerdijk verhuisd. Jacco was toen vijf jaar. Vanuit hier is de handel verder gegroeid: eerst de paling, daarna de horeca. En omdat we ook behoorlijk wat aanloop kregen hier en zelf lokaal vis wilde verkopen hebben we naast ons bedrijfspand ook nog een winkeltje gemaakt. Zo gaat dat."
Van visserij naar vishandel, winkel én horeca-leverancier. Hoe verloopt die groei?
“Het gaat stapje voor stapje. Niet vanuit een groot strategisch plan, maar vanuit de kansen die zich aandienen. We hebben een vertegenwoordiger aangenomen die onze producten is gaan verkopen aan de horeca. Dat pakte goed uit. Onze toenmalige leverancier van gebakken vis kon destijds niet meer voldoen aan de certificeringseisen. Toen zijn we het zelf gaan doen. Dat heeft echt een vlucht genomen. We zijn inmiddels in de wijde omtrek bekend. Verse vis, eerlijke prijs – dat werkt."
Jullie zijn allebei de zaak ingerold via vader. Was dat een uitgemaakte zaak?
Jacco lacht. "Niet direct. Ik deed na de mavo een technische opleiding – in mijn vrije tijd lekker sleutelen aan brommers. Maar na een goed gesprek met mijn vader ben ik gestopt en een commerciële opleiding gaan doen. Je bent zestien, je beseft nog niet wat een familiebedrijf allemaal meebrengt. En dan niet alleen de nadelen, maar ook de voordelen. Heb mijn diploma's gehaald en ben er ingerold. Bij Niels was het vergelijkbaar – na zijn dienstplicht zei hun vader: kom in de tussentijd maar even meewerken. "Zo ben ik hier ook in de zaak gekomen en altijd gebleven."
Wat hebben jullie van je vader meegekregen?
"Dat je gewoon hard moet werken voor je centen. Dat is de basis. Maar ook: dat je het leert door het gewoon te doen. Jacco reed op zijn achttiende al met een vrachtwagen door heel Europa, met levende paling. Geen navigatie, geen mobiele telefoon zoals nu. Je stond ergens in het buitenland en als er iets aan de hand was, loste je het zelf op. Dan leer je snel. Dan weet je op een gegeven moment alles. Dat geeft je ook een bepaalde houding: niet bij de pakken neerzitten."
De visbranche is veranderd. Wat merken jullie daarvan?
"Het product op zich is niet veranderd. Maar de visserij op de Noordzee wordt steeds verder teruggebracht door o.a. windmolenparken. Daardoor komt er steeds meer kweekvis. Dat is wereldwijd een tendens: Sommige kweek is uitstekend, maar andere soorten moeten nog wel een paar jaar doorontwikkeld worden qua voer en smaak. Een wild visje doet het gewoon toch net iets beter. Maar de wereld verandert, en wij bewegen mee."
Dan het grote nieuws in Moerdijk: de plannen om het dorp op te offeren voor Powerport. Hoe kijken jullie daartegen aan?
"Compleet waardeloos. Echt, een compleet waardeloos verhaal. We zijn vorig jaar op de elfde van de elfde, met ons dorp, een zaal binnen gegaan en toen werd die bom gedropt. De media was er al in groten getale – die wisten dus blijkbaar al meer. Wij waren gewoon schapen die naar de slachtbank geleid werden. En dan ook nog: in 2013 of 2014 zijn er garanties gegeven aan de bewoners van Moerdijk. Dat dit juist niet meer zou gebeuren. Je had een garantie op je huis. Twaalf jaar later komt er een plan. Er zijn genoeg plekken in Nederland waar industrie en andere zaken gebundeld kan worden – Europoort, Maasvlakte, ze kunnen alles opspuiten. Doe het daar. Niet hier."
En voor jullie bedrijf concreet – moeten jullie misschien weg?
"Dat weten we nog niet. Als het zover komt, zullen ze ons elders een vergelijkbaar pand moeten aanbieden. Daar zijn we niet zo bang voor. Maar we willen het gewoon niet. We zitten hier prima. Centraal in Nederland, goed bereikbaar. Kunnen van hieruit nog zelf vissen. Jacco woont hier ook, hij is zijn huis aan het verbouwen. Dan denk je ook van: waar ben ik eigenlijk mee bezig? Alles wat je investeert, en dan? Zolang er geen besluit is, blijft het onzeker. Maar we laten ons niet gek maken. We hebben direct contact met de wethouder. Als er dingen ons worden opgelegd door instanties die niet begrijpen wat er hier speelt, dan kaarten we dat aan."
Jullie zijn de vierde generatie. Komt er een vijfde?
Tom, de oudste zoon van Jacco (21), werkt er al fulltime. Zijn dochter van negentien ook, naast haar studie. Niels' kinderen zijn nog jong – acht en vijf.
"We vinden het fantastisch als ze het willen overnemen. Maar ze moeten ook beseffen dat dit vroeg opstaan is en laat stoppen. Zes dagen per week, soms zeven. Dat is nu eenmaal zo. Ze zeggen zelf van wel. En als jij op je achttiende al door heel Europa reed, dan zie je ze het ook wel doen. Maar ze moeten nog veel leren. En dat is prima – dat hebben wij ook moeten doen. Je leert het door te doen. En dat geldt niet alleen voor onze kinderen, mensen die niet bang zijn om vroeg op te staan, de juiste mentaliteit hebben en met hun handen willen werken kunnen hier zo aan de slag."
Met wie willen jullie aan de keukentafel zitten?
"Met degene die het lompe idee in zijn hoofd heeft gehaald om Moerdijk van de kaart te vegen. Dat wil ik weleens weten: hoe haal je het in je hoofd? Maar die persoon bestaat niet. Het is een opstapeling van beslissers die niet hier wonen, niet hier werken en niet begrijpen wat ze kapotmaken. Dus dan maar met zijn allen aan tafel. En wij met zijn tweeën daartegenover."[n]DOOR LUUK ROOZEBOOM
