'De landmeters uit 1832 hebben geweldig werk geleverd'
RIJSBERGEN - Nieuwsgierig naar hoe het landschap van de huidige gemeente Zundert er twee eeuwen geleden uitzag? Benieuwd naar hoe je voorouders woonden? Of simpelweg geïnteresseerd in lokaal erfgoed? Via de website www.historischegeografiebrabant.nl kun je het allemaal heel eenvoudig digitaal nazien.
DOOR ADDO SPRANGERS
Jan Struijs van de Stichting Rucphen Toen en Nu houdt op dinsdag 24 maart een lezing over dit digitaal kaartenarchief van Brabant, waarbij specifiek Rijsbergen, Zundert en Rucphen de revue zullen passeren. Niet verwonderlijk, want namens ‘zijn’ heemkundekring was Struijs, in samenwerking met stichting Historische Geografie Brabant (HGB) en andere lokale heemkundekringen uit Zegge en Schijf, intensief betrokken bij de realisatie van een bijzonder project: het digitaal beschikbaar maken van de oudste kadastrale gegevens van de gemeente Rucphen, daterend uit het oprichtingsjaar van het Kadaster, 1832.
Kartrekker
Mike in ’t Groen was voor Zundert bij dit project kartrekker namens heemkundekring De Drie Heerlijkheden. Sterker nog: de heemkundekring uit Rijsbergen ging zó voortvarend aan de slag met het digitaliseren van de oudste kadastrale gegevens van de huidige gemeente Zundert en het online beschikbaar maken daarvan, dat zij als eerste in de regio de klus wist te klaren.
Minuutplannen
Centraal staan de zogenoemde ‘minuutplannen’, nauwkeurige kaarten uit 1832, en de bijbehorende ‘Oorspronkelijke Aanwijzende Tafels’ (OAT’s). Daarin zijn per perceel de eigenaar, het gebruik (bijvoorbeeld als weiland, bos of bouwland), de grootte en andere gegevens opgenomen. Deze zijn zorgvuldig overgetekend, ingevoerd in een zogenaamd Geografisch Informatiesysteem en gekoppeld aan de oorspronkelijke tabellen. Voor historisch onderzoek en stamboomonderzoek zijn deze gegevens bijzonder waardevol, maar door de enorme omvang van het papieren archief was het tot voor kort nauwelijks toegankelijk.
Georefereren
Mike in ’t Groen legt uit: “De landmeters uit 1832 hebben geweldig werk geleverd. Napoleon was nog maar net weg en ze hadden het voor elkaar gekregen om heel het land in kaart te brengen. Dat was voor die tijd een hele klus, hoor. Door het Rijk zijn die historische kaarten digitaal beschikbaar gesteld en wij hebben ze helemaal opnieuw ingetekend. Eerst Rijsbergen, toen Zundert en daarna de andere kerkdorpen. We moesten hierbij georefereren: dat betekent virtueel een oude kaart over een moderne kaart leggen, zodat je toen en nu kunt vergelijken. Bezoekers van www.historischegeografiebrabant.nl kunnen nu per perceel klikken en zien hoe hun straat of erf er in 1832 uitzag.”
Woeste gronden
Andere veranderingen zijn op deze manier eveneens zichtbaar. “Bebouwde kernen als Zundert kun je nog wel een beetje terug herkennen,” weet Mike in ’t Groen, “maar de buitengebieden waren vooral woeste, paarse heidegronden waarmee niet veel werd gedaan. Er liepen hooguit wat schapen rond. Later zie je andere ontwikkelingen. Staatsbosbeheer bijvoorbeeld heeft veel van die woeste gronden tot bos ontwikkeld omdat daar een markt voor was. Ook de ontwikkeling van de landbouw diende zich aan. Dat zijn allemaal dingetjes die naar voren komen bij het digitaliseren van al die informatie.” Zelf is hij weg van de zogenaamde toponiemen waar hij op stuitte. “Oude veldnamen als Egeldonk, De Laarsche Heide en De Schouw Broeken. Daar zitten echte pareltjes tussen.”
Geneaologie
En dan is er nog de directe koppeling met genealogie. Heemkundekring De Drie Heerlijkheden heeft een eigen afdeling genealogie die veel van de in 1832 vermelde namen al in de registers heeft zitten, dankzij de invoering van de burgerlijke stand vanaf 1811. Daardoor zijn familieverhalen over grondbezit vaak te verifiëren. "We kunnen aantonen dat sommige families al generaties op hetzelfde perceel woonden,” aldus Mike in 't Groen. Een concreet voorbeeld is een familie die volgens mondelinge overlevering zeven generaties op één perceel zou hebben gezeten. "Daar is nu hard bewijs voor.” [n]
De lezing door Jan Struijs volgende week dinsdag is bedoeld om bezoekers inzicht te geven in het digitale archief www.historischegeografiebrabant.nl, het ontstaan, de werkwijze en vooral: het resultaat. Tijdens de lezing zijn diverse attributen te zien die werden gebruikt door het Kadaster bij de metingen. De lezing vindt plaats in Boerendag Museum de Karkooi aan de Tiggeltsebergstraat 3 in Rijsbergen en begint om 19.30 uur. Voor leden van heemkundekring De Drie Heerlijkheden is de toegang gratis. Niet-leden betalen een kleine bijdrage van vijf euro per persoon.