Eeuwenoude visserij ten einde door wegblijvende ansjovis
BERGEN OP ZOOM - Ooit waren er 23 weervissers actief op de Oosterschelde, nu is er nog maar één: Henk van Schilt, schoonzoon van Cor van Dort, de bekendste weervisser van Bergen op Zoom, die in september 2025 overleed op 93-jarige leeftijd. Door de tegenvallende vangsten van de afgelopen jaren zal ook Henk stoppen met deze unieke vorm van visserij, die nergens anders in Europa nog wordt uitgeoefend.
Waar in 2025 geen enkele ansjovis werd gevangen, zijn de eerste vangsten van dit seizoen voorzichtig positief te noemen. “Vorige week hadden we een stuk of vijf, zes ansjovissen en bij de vaart van gisteren zeven gepen en een haring”, vertelt schipper Jaap van Dam. Stichting Behoud Weervisserij heeft voor de komende maanden weer tientallen vaartochten naar de weren op de agenda staan. “Echt een unieke beleving voor jong en oud. Bijna iedere Bergenaar kent ansjovis en de familienaam Van Dort, maar hoeveel werk er schuilgaat achter deze vorm van visserij weten veel mensen niet. Deze vorm van visserij komt verder nergens anders in Europa meer voor.”
Gids Kees van Hulst weet als ecoloog gepassioneerd te vertellen over de weervisserij en de unieke biomassa die de Oosterschelde kent, of beter gezegd: kende. Jaap vult hem aan: “Zeker voor kinderen zijn de excursies een unieke ervaring. Helemaal als ze bij Henk in de boot mogen stappen en een botje, inktvis of krab vast mogen houden.”
Kraakhelder water
“Zie je hoe helder dit water is? Natuurlijk erg positief, maar ook een van de mogelijke oorzaken van het teruglopende waterleven in de Oosterschelde. Schoon water betekent namelijk ook dat er weinig voedsel te vinden is”, vertelt de ecoloog. Of het nu het beperkte voedselaanbod, de beperkte instroom van zoet water of de toenemende aanwezigheid van windmolens en hoogspanningskabels in het unieke gebied is, weet Van Hulst ook nog niet. Wel is duidelijk dat het weervissen hier niet meer rendabel is. Dat is dan ook de reden dat Henk als laatst overgebleven weervisser ermee stopt. “Tot een paar jaar terug hadden we hier op de Oosterschelde drie weervissers, ieder met een eigen weer. Eén van de drie stopte en toen hebben we met de andere weervisser besloten de twee kleinere weren samen te voegen tot één groot weer.” Het huidige weer is ongeveer 2,5 kilometer lang.
Nieuwe bedreiging
Van Hulst vermoedt dat de beperkte zoetwaterinlaat in de Oosterschelde de grootste boosdoener is van de wegblijvende ansjovis. “Afgelopen decennia is het hier steeds zouter geworden. Dat heeft gevolgen voor het ecosysteem. Er zijn gesprekken met Rijkswaterstaat geweest om de hoeveelheid zoetwaterinlaat te vergroten, maar die zijn voor zover mij bekend op niets uitgelopen.”
Recent kreeg Van Hulst opnieuw een verontrustend bericht. “Een waterbedrijf heeft plannen om van Oosterscheldewater drinkwater te maken met een installatie op de Oesterdam. Deze installatie zou als restproduct tientallen miljoenen kubieke meters zout water terug de Oosterschelde in pompen. Het is er nu al even stil over, maar ik hou mijn hart vast als deze plannen doorgaan.”
Niet met pensioen
Vissersbloed kruipt waar het niet gaan kan, dus met pensioen gaan is voor Henk geen optie. Hij vaart nu nog twee keer per etmaal naar de weren. "Mijn kennis ga ik overdragen aan de vrijwilligers van de stichting, zodat deze manier van vissen, die al zo oud is als de mensheid, ook bekend blijft bij toekomstige generaties.” Werken aan de weren is zwaar werk, soms bij nacht en ontij. Oudere vrijwilligers moeten soms afhaken. "Jonge aanwas is welkom.” [n]