Eindrapport “Giftig Samenspel” legt bestuurscrisis Roosendaal bloot

ROOSENDAAL - De gemeente Roosendaal heeft te maken gehad met een jarenlang sluimerende bestuurscrisis die heeft geleid tot een sociaal onveilige werkomgeving en het vertrek van twee wethouders in 2024. Dat blijkt uit het onafhankelijke eindrapport Giftig Samenspel, opgesteld door onderzoeksbureau & Van de Laar.

Het onderzoek werd dinsdagavond eerst in een begeleidingscommissie gedeeld. Dit was puur om te bezien of de rapporten - ook het onderzoek naar de Poolse Super werd gedeeld met de raad - voldeden aan de eisen van de gemeenteraad. “De rapporten zijn direct weer ingeleverd en in de kluis gegaan,” aldus burgemeester Mark Buijs.

De burgemeester gaf vervolgens aan verbijsterd te zijn dat ze gelekt zijn. Woensdag werd namelijk door diverse media al melding gemaakt van de inhoud van beide rapporten. “Dat kan maar op één ding wijzen: door een lid van de raad. Ik noem dat, en ik ga er geen vragen over beantwoorden, maar ik benoem dit omdat ik het een teken vind van de onveiligheid die hier soms heerst.”

Aanleiding voor onderzoek

Het rapport kwam tot stand na een motie van de gemeenteraad in september 2024, direct nadat de wethouders Vermeulen (VVD) en Van Gestel (VLP) opstapten. Hun vertrek volgde op signalen van mogelijk ongewenst gedrag en een onhoudbare werksituatie binnen het college en de gemeentelijke organisatie. De raad besloot tot een onafhankelijk onderzoek om duidelijkheid te krijgen over de bestuurscultuur en sociale veiligheid, en om te leren hoe herhaling kan worden voorkomen.

Onderzoeksmethode

Het onderzoek vond plaats van januari tot juli 2025. Er werden 352 medewerkers, raadsleden en bestuurders bevraagd via een anonieme vragenlijst, en daarnaast zijn 113 interviews gehouden met huidige en voormalige betrokkenen. Ook is er documentenanalyse uitgevoerd. De focus lag niet op het aanwijzen van schuldigen, maar op het blootleggen van patronen en onderliggende dynamieken die de bestuurscultuur en sociale veiligheid hebben beïnvloed.

Giftige bestuurscultuur

De kernconclusie is dat er sprake was van een “giftig samenspel” binnen en tussen gemeenteraad, college en ambtelijke organisatie. Rollen waren vaak onduidelijk of onzuiver ingevuld: raadsleden gaven onvoldoende richting of controle, collegeleden functioneerden meer als individuele bestuurders dan als collectief, en de ambtelijke organisatie werd regelmatig meegesleurd in politieke conflicten.

Daarbij ontbrak het aan sociale cohesie en vertrouwen. Verschillen van inzicht leidden al snel tot tegenstellingen die niet constructief werden opgelost. In plaats van open dialoog ontstond een cultuur van stilzwijgen, wantrouwen en defensief gedrag.

“In deze en vorige bestuursperiodes mengden wethouders zich regelmatig actief in ambtelijke processen. Dit leidde tot onduidelijkheid over verantwoordelijkheden en tot het ondermijnen van ambtelijke professionaliteit en onafhankelijkheid. Ambtenaren geven aan dat zij zich soms gedwongen voelden om bestuurlijke keuzes te legitimeren, wat hun onafhankelijke, adviserende rol onder druk zette. Het college van B&W ging daarmee niet alleen over de grenzen van haar eigen rol, maar trok ook ambtenaren mee in de rolvervuiling”, zo schrijft het onderzoekbureau.

Sociale onveiligheid

De verziekte bestuurscultuur had directe gevolgen voor de sociale veiligheid binnen de organisatie. Medewerkers rapporteerden uiteenlopende ervaringen met ongewenst gedrag, variërend van buitensluiting en denigrerende opmerkingen tot een angstcultuur waarin melden moeizaam was. Vaak werd er niets gedaan met signalen, of werd problematisch gedrag genormaliseerd.

Volgens het rapport heeft dit geleid tot blijvende schade: mensen voelden zich niet gehoord of erkend en het vertrouwen in leidinggevenden en bestuurders liep terug.

Escalatie en vertrek wethouders

De giftige dynamiek escaleerde in 2023 en 2024. De samenwerking binnen het college verslechterde, met name door conflicten tussen de VVD en de VLP. De gemeenteraad trad nauwelijks corrigerend op en bleef grotendeels afzijdig. Uiteindelijk mondde dit uit in een bestuurlijke crisis: wethouder Vermeulen stapte op 8 september 2024 op, gevolgd door Van Gestel twee dagen later.

Voorzichtig herstel

Sinds november 2024 is er een nieuwe start gemaakt met de komst van twee nieuwe wethouders en burgemeester Buijs. Volgens het rapport is er sindsdien meer rust in de organisatie en ruimte voor constructieve gesprekken. Toch blijft de druk hoog en zijn structurele verbeteringen noodzakelijk.

Conclusie

Het eindrapport maakt duidelijk dat de bestuurscrisis in Roosendaal niet het gevolg was van een enkel incident, maar van diepgewortelde patronen van wantrouwen, rolonduidelijkheid en sociale onveiligheid. Hoewel er inmiddels eerste stappen naar herstel zijn gezet, ligt er nog een forse opgave om vertrouwen en stabiliteit terug te brengen in de gemeentepolitiek en -organisatie.

Het volledige onderzoeksrapport naar de bestuurscultuur is terug te vinden op raad.roosendaal.nl.