Hoe Spaanse blustechnieken de regionale brandweer versterken: ‘Natuurbranden hier direct gevaar’

WEST-BRABANT - Het risico op natuurbranden in onze regio is groter dan ooit en daarom zijn regionale en landelijke brandweerlieden steeds vaker in Zuid-Europa om daar in de leer te gaan. “We hebben het dan over het risico van onbeheersbare natuurbranden. Dat risico wordt met het jaar groter, voornamelijk door klimaatverandering en de lange droge zomers”, vertelt Coen Hagenaars namens Brandweer Midden en West Brabant.

Coen Hagenaars is teamleider van dertien vrijwillige brandweerkorpsen uit de regio en zelf ook actief als vrijwillige brandweerman bij de korpsen van Wouw en Roosendaal. De uitzending naar Galicië komt voort uit een officieel verzoek van Spanje aan de Europese Unie. Hierin hebben zij de hulp ingeroepen van andere Europese korpsen bij hun brandbestrijding, maar tegelijkertijd zit er ook een lerend aspect in voor de Nederlandse korpsen. Samen met twee keer twintig landelijke collega’s is Hagenaars naar het zuiden van ons continent afgereisd. “Wat we daar hebben gezien, zetten we nu stap voor stap om naar onze eigen praktijk.”

Tekst gaat verder onder de foto

Coen Hagenaars in de Spaanse bossen - Foto: Brandweer Nederland

In Nederland zijn twee zogenoemde Handcrewteams: één in Zuid-Nederland en één in Overijssel. Deze twee teams zijn gespecialiseerd in natuurbranden en kunnen door het hele land worden ingezet. Hagenaars is, naast zijn andere functies, ook teamleider van het Zuid-Nederlandse Handcrewteam.

‘In Spanje stellen ze eerst vier kernvragen’

In Spanje keek Hagenaars samen met zijn collega’s zijn ogen uit, want met name in de benadering zit een groot verschil. “In Nederland zijn we snel geneigd om met veel materiaal een brand te lijf te gaan: veel brandweerwagens het bos in. In Spanje zetten ze minimale middelen in, maar juist heel effectief. Ze werken vooral vooruitdenkend”, vertelt Hagenaars gepassioneerd. De Spaanse brandbestrijders stellen eerst vier kernvragen: wat wil en kan de brand? En wat willen en kunnen wij? “Met de antwoorden daarop bepaal je je strategie. Dat is enorm leerzaam geweest.”

Tekst gaat verder onder de foto

Nederlandse afvaardiging van brandweerlieden samen met Spaanse collega’s in Spanje - Foto: Brandweer Nederland

Een ander belangrijk aspect van de brandbestrijding is “de driehoek”, zoals Hagenaars het noemt. Iedere hoek heeft een onderwerp: meteorologie, topografie en brandstof. “Op die eerste, de weersomstandigheden, heb je geen invloed. Waar het brandt, de topografie, daar hebben we ook geen invloed op. Maar het enige waar wij handelingsperspectief in hebben, is de brandstof,” vertelt de ervaren brandweerman.

Natuurbranden houden geen rekening met landsgrenzen

Onder brandstof wordt bij natuurbranden bladeren, omgevallen bomen, duingrassen of akkerbouw dat in brand staat, verstaan. “Die kunnen we weghalen, nat zetten of gecontroleerd laten branden. Maar de brandstof is ons enige puntje van handelingsperspectief. En dan maakt het niet uit dat nu een akkerbrand is, een duinbrand of een bosbrand. De aanpak verschilt, maar de basis blijft hetzelfde, want het zijn allemaal natuurbranden”, aldus Hagenaars. Hier in de directe regio is de samenwerking met de Belgische korpsen groeiend als het gaat om de bestrijding van natuurbranden. Belangrijk, want een brand houdt geen rekening met landsgrenzen.

Wat in Zuid-Europa al jaren realiteit is, komt nu ook steeds vaker voor in Nederland: natuurbranden. De belangrijkste reden voor onbeheersbare natuurbranden is de klimaatverandering, het opwarmen van de aarde en daardoor de grote hoeveelheid beschikbare, zeer droge brandstof in het bos. De brandweer werkt samen met natuurbeheer, maar ook met diverse andere ketenpartners om de natuurgebieden zo veilig mogelijk in te richten en het risico te verkleinen.

Natuurbranden hier snel bij woningen

Een belangrijk verschil met Spanje, en ook direct een groot gevaar, is het dichtbevolkte karakter van ons land. “Doordat we zo dichtbevolkt zijn, komt een natuurbrand hier veel sneller in de buurt van woningen, campings of bedrijventerreinen. In Spanje kan een brand zich kilometers uitbreiden voordat deze ergens bij mensen komt. Bij ons soms maar enkele honderden meters.”

‘Wat al verbrand is, kan niet nog een keer branden’

Het leerwerktraject in Galicië was in vele gevallen nuttig. Enerzijds hebben ze hun Spaanse collega’s direct bij kunnen staan in het werk, maar ze hebben tegelijkertijd de Spaanse kunsten van het vak af kunnen kijken en letterlijk de handen uit de mouwen gestoken. “Ze werken daar veelal met handgereedschap. Hiermee maken ze vuurwerende lijnen in het landschap. We leerden branden beheersen door soms zelf gecontroleerde tegenbranden te creëren. Een techniek die we in Spanje perfectioneerden en technical fires wordt genoemd,” zegt Hagenaars. “Want wat al verbrand is, kan niet nog een keer branden.”

Tekst gaat verder onder de foto

Nederlandse afvaardiging van brandweerlieden samen met Spaanse collega’s in Spanje - Foto: Brandweer Nederland

Volgens de brandweerman, woonachtig in Heerle, gaat er bij Brandweer Nederland al heel veel goed; de organisatie is slagvaardig en goed ingericht. “Landen als Spanje hebben echter veel meer ervaring op het gebied van natuurbrandbestrijding en zijn daarom ook op het gebied van kennis en expertise heel compleet ingericht, daar willen we het beste uithalen.”

‘Bewustwording bij burgers ontbreekt’

Met een flinke dosis kennis zijn Hagenaars en zijn collega’s teruggekeerd, en de komende maanden wordt deze kennis stap voor stap eerste binnen de Handcrewteams geïmplementeerd en vervolgens binnen de andere korpsen in Nederland.

Voor de burgers heeft Hagenaars een nadrukkelijk verzoek, want, zoals hij zegt, niet alleen de brandweer en natuurbeheer spelen een rol in de bestrijding van natuurbranden: “De burger is net zo belangrijk. We moeten als samenleving leren wat het risico op natuurbranden is. Geen sigaret achteloos wegschieten, geen afval achterlaten in het bos én verdachte situaties melden! En in periodes van extreme droogte moet je jezelf afvragen: moet ik nu wel wandelen door dat natuurgebied? Die bewustwording ontbreekt nog te vaak.”