Op zoek naar restanten van het Slot van Woensdrecht

WOENSDRECHT - Kastelen. Ze spreken tot de verbeelding. Maar hoe bijzonder is het dan om te weten dat ooit ook in Woensdrecht een kasteel stond. Het gaat daarbij niet om een kasteel met enorme torens, maar wel is zeker dat er in het verleden een huis op een berg met gracht, nederhof en een dreef aanwezig zijn geweest. Dit stond ook wel bekend als het Slot van Woensdrecht. Momenteel wordt onderzoek verricht op een locatie in Woensdrecht om te achterhalen of het Slot van Woensdrecht hier stond.

Het doel van het onderzoek is te achterhalen waar dit gebouw gestaan heeft. Op een weiland bij Zorgboerderij De Leemberg in Woensdrecht, vlakbij de boomgaard van ‘t Blickvelt, zijn recent diverse grondboringen gedaan. De Zorgboerderij gaf hierbij toestemming om de grondboringen te verrichten. Stadsarcheoloog Marco Vermunt uit Bergen op Zoom en diverse vrijwilligers van onder meer Heemkundekring het Zuidkwartier waren bij de boringen aanwezig. In totaal zijn door hen zes boringen gedaan. 

Grondboringen

Volgens Dees Verbeek van Stichting Behoud Cultuurhistorisch Erfgoed Zuidwesthoek (SBCEZ) waren ze na die zes boringen eigenlijk nog niet klaar. “De laatste boring gaf een ander grondlagenpatroon te zien dan de vorige. Die andere vijf waren allemaal hetzelfde. We gaan nog aanvullende boringen doen om hopelijk wat meer duidelijkheid te krijgen.” De grondboringen zijn bedoeld om verstoringen in de grondlagen aan te tonen, wat mogelijk zou kunnen duiden op graafwerkzaamheden in het verleden, zoals bijvoorbeeld voor een gracht.

Kaart van Adan

Volgens de Bergse stadsarcheoloog Marco Vermunt is het betreffende terrein een keer verlaagd geweest, wat ook duidelijk te zien is. Dit kan onder meer voor een paardenwei zijn geweest, maar ook voor een camping, die natuurlijk ook op deze locatie aanwezig is geweest, namelijk Camping De Beijaartshoeve. De stadsarcheoloog van Bergen op Zoom heeft voor de locatie op basis van oude kaarten, onder meer de zogeheten kaart van Adan, een lijn uitgezet waar de grondboringen op plaatsvinden. “Je hebt altijd eerst een laagje teelaarde, waar het gras op groeit. Dat is meestal zo’n 20 tot 30 centimeter dik. Daaronder zit ofwel schoon geel zand, waar nooit iemand heeft gegraven, of er is wel gegraven, voor bijvoorbeeld een gracht. Die gracht herken je aan vuile grond, die heel diep gaat. Een gracht heeft altijd een schuine kant, van zo’n 45 graden. Als je boort, dan zou je dus steeds dieper die verstoring moeten zien. Treffen we dat niet, dan heeft Adan destijds misschien een fout gemaakt”, lacht Marco. Volgens de archeoloog zou het natuurlijk het mooiste zijn als je in de grachtvulling ook nog oude scherven aantreft. Maar zover is het nu nog niet en dus is verder onderzoek nodig. De grondboringen brachten wel aan het licht dat naast zand de ondergrond ook uit klei- en veenlagen bestaat. Dit zijn waarschijnlijk grondafzettingen van bijvoorbeeld overstromingen.

De precieze locatie van het Slot van Woensdrecht is voor ons onbekend. Al zijn er dus wel oude kaarten ter referentie en vermeldingen in historische archieven. De eerste vermelding die is gevonden, was het in leen geven van Woensdrecht in 1250, van de Heer van Breda, aan Godfried van Kruiningen in de Rechtsbronnen nr. 254. Tot 1492 verbleef het leen aan de familie Van Kruiningen als heren van Woensdrecht. In 1492 viel Woensdrecht rechtstreeks aan de heer van Bergen op Zoom toe. (ARR Ch. nrs. 53, inv. nr. 4702). In het boek “Woensdrecht Hoogerheide kleine geschiedenis van een historische tweeling” staat informatie over het slot van Woensdrecht na 1503. Hierin staat de geschiedenis van het gebouw weergegeven met daarbij vermoedelijk de locatie. Een vignet van het kasteel komt ook nog voor op de kaarten uit de 16e eeuw van Jacobus van Deventer en Christiaan Sgrooten. In de Tachtig­jarige Oorlog zal het verwoest zijn, maar nog in de 18e eeuw was er een hoogte in het terrein zichtbaar, waar de boerderij van De Beyaartshoeve en nu de zorgboerderij staat. Een rapport uit de 18e eeuw noemt nog de fundamenten die er in de grond zaten. Ze zijn bij de herbouw van de hoeve na 1944 uitgebroken. Op een kaart van 1661 gemaakt door landmeter Moyses staat een kasteelruïne aangegeven. Om de juiste locatie bepalen is deze kaart niet nauwkeurig genoeg. Om de locatie te kunnen bepalen is daarom gekeken naar de kaart van Adan van 1741. Deze kaart is nauwkeuriger dan de kaart van Moyses. De heuvel is op deze kaart aangegeven. Volgens de kaart is de heuvel gesitueerd op het terrein van Dorpstraat 51 voorheen genoemd boerderij De Beyaartshoeve. Om een preciezere locatie aan te geven is gekeken naar de actuele hoogtebestand van Nederland. (https://ahn.arcgisonline.nl/ahnviewer/). Met deze kaart en de actuele hoogtekaart lijkt het aannemelijk dat de heuvel met het slot op deze locatie gestaan moet hebben.