Bergen op Zoom staat stil bij Indisch oorlogsverleden: verhalen mogen niet verdwijnen

De herdenking werd georganiseerd door Stichting Payung en de Indische gemeenschap. Ook bestuurders uit omliggende gemeenten waren aanwezig. De gemeente Bergen op Zoom meldt dat burgemeesters uit Roosendaal, Woensdrecht en Steenbergen naar de herdenking kwamen.

Na afloop keek Stichting Payung terug op de bijeenkomst. “Onder de schaduw van de grote bomen op het Thaliaplein kwamen we samen om te herdenken”, schrijft de stichting op Facebook. Daarbij bedankt de organisatie onder anderen de betrokken gemeenten, veteranen en mensen die hielpen met geluid en muziek.

Beloften in tijden van wanhoop

De bijeenkomst begon zondag om 14.00 uur. Het thema “De belofte” verwees naar de houvast die een belofte kan bieden tijdens moeilijke omstandigheden.

“In tijden van wanhoop spreek je vaak beloftes naar elkaar uit”, schreef Stichting Payung voorafgaand aan de herdenking. Het kan gaan om de belofte elkaar terug te zien, trouw te blijven aan een liefde of voort te zetten wat samen is opgebouwd. Tegelijkertijd kan daar volgens de stichting ook een schuldgevoel tegenover staan wanneer zo’n belofte niet kan worden waargemaakt.

De gemeente Bergen op Zoom koppelt het thema aan het doorgeven van ervaringen en lessen. “De belofte” is volgens de gemeente een uitnodiging om na te denken over de verhalen die van generatie op generatie worden doorgegeven.

Oorlog stopte niet voor iedereen

De Indiëherdenking vindt jaarlijks rond 15 augustus plaats. Op die datum capituleerde Japan in 1945 en kwam officieel een einde aan de Tweede Wereldoorlog voor het Koninkrijk der Nederlanden. Nederlands-Indië was sinds maart 1942 bezet door Japan.

De Japanse capitulatie betekende echter niet dat het geweld in de voormalige kolonie voorbij was. Twee dagen later, op 17 augustus, werd de onafhankelijkheid van Indonesië uitgeroepen. Daarna volgde opnieuw een gewelddadige periode.

Stichting Payung besteedt in haar eigen geschiedschrijving uitgebreid aandacht aan die jaren. De stichting beschrijft onder meer het geweld tijdens de Bersiap tegen Indische Nederlanders, Europeanen, Molukkers en Chinezen, maar ook het Nederlandse militaire optreden tijdens de daaropvolgende onafhankelijkheidsoorlog.

Jarenlang niet praten

Die geschiedenis werkt volgens de stichting ook door in de levens van Indische Nederlanders die uiteindelijk naar Nederland kwamen. Payung beschrijft hoe binnen gezinnen lange tijd weinig werd gesproken over oorlogservaringen en trauma’s.

De nieuwkomers moesten zich aanpassen aan de Nederlandse samenleving en kregen volgens de stichting tegelijkertijd te maken met discriminatie. Voor sommigen bleven de ervaringen uit Nederlands-Indië vervolgens een gesloten hoofdstuk omdat erover praten te pijnlijk was. Anderen gingen later juist op zoek naar hun familiegeschiedenis en deelden alsnog hun herinneringen.

In Bergen op Zoom werden die verhalen in 2020 gebundeld in het boek “De Verzwegen Oorlog”, dat Stichting Payung uitbracht ter gelegenheid van 75 jaar herdenking. Daarin vertellen Indische Nederlanders die uiteindelijk in Bergen op Zoom terechtkwamen over hun ervaringen tijdens de Japanse bezetting, de periode daarna en hun komst naar Nederland.

Herinneringen doorgeven

Juist het blijven vertellen van die verhalen vormt de verbinding met de herdenking van dit jaar. Volgens de gemeente worden door te blijven herdenken herinneringen levend gehouden en wordt stilgestaan bij vrijheid, respect en verbondenheid.

Op het Thaliaplein gebeurde dat zondag opnieuw gezamenlijk. Stichting Payung benadrukte na afloop dat de herdenking niet zonder hulp van anderen mogelijk was en bedankte de betrokkenen met “terima kasih”, Indonesisch voor dankjewel.