Boswachter schrikt van droogte: ‘Het bos ziet eruit alsof het eind oktober is’

BERGEN OP ZOOM - Het regent eindelijk weer, maar wie door de natuur rond Bergen op Zoom loopt, ziet vooral wat maanden van droogte hebben aangericht. Bladeren vallen van de bomen, poelen en vennen staan droog en delen van de heide zijn verdord. Boswachter Erik de Jonge kwam deze week terug van vakantie en schrok van wat hij aantrof. “Ik schrik me echt rot van hoe groot de impact van de droogte is op de Brabantse Wal.” De regen brengt verlichting, bevestigt Waterschap Brabantse Delta, maar onder de grond is de achterstand nog lang niet ingelopen.

“Het bos ziet eruit alsof het eind oktober is”, zegt De Jonge. “Heel veel blad valt af en bomen als berk, esdoorn, lijsterbes en beuk hebben het enorm moeilijk of zijn al doodgegaan.”

Vooral de oude beuken baren hem zorgen. Die laten volgens de boswachter massaal hun blad vallen en dreigen dood te gaan. Ook jonger bos heeft de droge maanden niet overal doorstaan. Volgens De Jonge zijn zelfs aanplanten van vijftien jaar oud doodgegaan.

370 millimeter tekort

Een paar regenachtige dagen veranderen daar niet zomaar iets aan. Waterschap Brabantse Delta ziet wel dat de bovenste laag van de bodem vochtiger is geworden. Natuur en landbouw profiteren daar direct van. “Maar we zijn er nog niet. Een paar regenachtige dagen maken een langdurig neerslagtekort niet meteen ongedaan.”

De cijfers laten zien hoe groot de achterstand is. Op 14 augustus bedroeg het neerslagtekort 306 millimeter, waarmee dit jaar tot de 5 procent droogste gemeten jaren behoort. Vooral het zuidwesten van Nederland kreeg weinig neerslag. In het westen van het beheergebied van Brabantse Delta is het tekort opgelopen tot ongeveer 370 millimeter, tegenover circa 300 millimeter in het oosten.

Bovendien begon het watersysteem al met een achterstand aan deze zomer. Ook 2025 was droog en in veel gebieden konden de grondwaterstanden en watervoorraden zich afgelopen winter onvoldoende herstellen. Daardoor ontstaan dit jaar eerder knelpunten.

Buiten nat, dieper nog droog

Dat het buiten inmiddels weer nat oogt, kan daarom een vertekend beeld geven. Oppervlaktewater reageert snel op regen, maar grondwater veel langzamer.

“Daarom kan het na een aantal regenachtige dagen buiten al behoorlijk nat lijken, terwijl de grondwaterstanden nog achterblijven”, legt Brabantse Delta uit. Het herstel daarvan kan weken tot maanden duren.

Hoeveel regen nodig is om de achterstand weg te werken, valt volgens het waterschap niet in één aantal millimeters uit te drukken. Temperatuur, wind en verdamping spelen allemaal een rol. Eerst moet de bovenste bodemlaag voldoende vocht bevatten, voordat water verder naar beneden kan zakken. “Een paar flinke buien helpen, maar voor serieus herstel is een langere natte periode nodig.”

Rustige, verspreide regen is daarbij gunstiger dan enkele zware hoosbuien. Bij veel neerslag in korte tijd kan een deel van het water oppervlakkig wegstromen, omdat de bodem niet alles tegelijkertijd kan verwerken.

Poelen droog, heide verdord

De gevolgen ziet De Jonge op veel plekken terug. In de bossen zijn volgens hem vrijwel alle poelen en vennen drooggevallen, met onder meer vissterfte en snellere verruiging tot gevolg. Ook de heide is op veel plaatsen grotendeels verdroogd. Volgens de boswachter zal extra beheer nodig zijn om daar weer heide terug te krijgen.

Ook bij het Markiezaatsmeer ziet hij de gevolgen. “In het Markiezaatsmeer hadden we vorig jaar een recordlaag peil van 14+ NAP, nu zitten we op -8 NAP en het is nog maar half augustus”, zegt De Jonge.

Een eiland in het meer kwam volgens hem droog te liggen, waardoor landroofdieren zoals de vos het konden bereiken. “Het broedseizoen op het eiland is volledig mislukt. Alle nesten en kuikens werden opgegeten door landroofdieren als de vos die daar konden komen.” Ook de snelle verruiging van drooggevallen strandvlaktes heeft volgens hem negatieve gevolgen voor steltlopers en kustbroedvogels.

Natuurbrandrisico daalt

De regen heeft ondertussen wel een direct voordeel. Zolang natuur en vegetatie vochtig blijven, neemt het risico op natuurbranden volgens De Jonge flink af. “Dat is al een flinke opluchting voor ons. Vorige week hadden we wel een keer of tien natuurbrand.” Door snel optreden van brandweer en boswachters bleven die volgens hem steeds klein.

Vanwege de droogte blijven ondertussen maatregelen van kracht. Sinds 14 juli geldt in het hele beheergebied van Brabantse Delta tussen 09.00 en 21.00 uur een verbod om water uit sloten, beken en rivieren te gebruiken. Ook gelden op verschillende plekken onttrekkingsverboden. Een paar dagen regen zijn niet automatisch reden om die maatregelen in te trekken.

Als het wisselvallige weer aanhoudt, kan de watervoorraad langzaam verder worden aangevuld. Maar voorlopig spreekt Brabantse Delta vooral van verlichting: “We komen uit een lange droge en warme periode en het neerslagtekort is niet ineens verdwenen.”