Bastion Groningen: De verborgen parel van Willemstad

WILLEMSTAD - Iedereen kent de gezellige binnenhaven van Willemstad, met de molen als herkenningspunt. Maar bijna niemand loopt ook achter de molen langs bastion Groningen op. Daar moet verandering in komen als het aan de gemeente Moerdijk ligt. Daarom wordt er nu onderzoek gedaan om het bastion beleefbaar en toegankelijk te maken. Onder andere een extra ingang, een trekpontje, de plaatsing van picknicktafels maar vooral ook naar hoe de historie weer zichtbaar wordt. 

Het college heeft geld vrij gemaakt om de potentie van bastion Groningen te onderzoeken. Samen met projectmanager Wendy Dijselijnck van de gemeente Moerdijk, Johan Schot namens Heemkundekring De Willemstad en wethouder Danny Dingemans doen we een rondje over het bastion. Het eerste dat opvalt is dat de smalle ingang inderdaad verborgen ligt, door de plaatsing van de handkarren van de jachthaven lijkt het haast privéterrein.  ”Als je bezoekers niks uitlegt dan blijven ze op de Voorstraat en de kade, terwijl er zoveel meer te zien is,” zegt Dingemans. 

Verdediging van Holland
“Het uitzicht blijft uniek,” zegt Schot terwijl hij over de dijk en de jachthaven heen richting het Hollands Diep kijkt. “Van hieruit werd het achterland verdedigd. Zowel bastion Groningen als bastion Gelderland, bekend van de bunkers, zorgden voor de verdediging van Holland. Maar bastion Groningen is nog het meest intact.” Een deel van wat je vandaag nog ziet stamt uit 1863, maar de omgeving van het munitiegebouw werd in 1885 al aangepast. Daarna volgen er in de Eerste Wereldoorlog nog schuilplekken voor soldaten. “Elke keer als er iets gebouwd werd dan was het alweer achterhaald. De Duitsers hebben op bastion Gelderland bunkers gebouwd, maar hier hebben ze niks gedaan.” De laatste renovatie van het bastion was in 1994. Toen werd er een nieuwe padenstructuur aangelegd, die afwijkt van de historische opbouw omdat bezoekers over de buitenkant van de wal lopen en niet achter de borstwering. Het gedeeltelijk herstel van de historische padenstructuur wordt ook meegenomen in het onderzoek. “Bij een renovatie rijst dan ook de vraag: naar welke tijd breng je het terug?” peinst Schot.

Historie zichtbaar
“We willen het bastion beter toegankelijk maken,” vertelt Dijselijnck. “Er is veel hoogteverschil, het munitiegebouw is nu niet toegankelijk, er ligt geen pad naar de gebouwen toe. Maar in de toekomst willen we hier wel kleinschalige evenementen kunnen organiseren, zoals openstelling met Open Monumentendag of tijdens de Kunst- en Cultuurroute.” De nog liggende geschutsbedding, waar ooit een kanon stond, is nog zichtbaar maar komt momenteel niet boven de dijk uit. “In Hellevoetsluis hebben ze een replica staan van zo’n kanon, het zou mooi zijn als we dat hier ook zouden kunnen realiseren. Het toont de omvangrijkheid aan, zo’n kanon woog 23.000 kilo, een kogel 144.” Dingemans vult aan: “Het bijzondere is dat een vesting een gesloten karakter heeft maar dat we dat nu wel zichtbaar willen maken. Dat is een spannend evenwicht.”

Prettig verblijven
Om het bastion aantrekkelijker te maken voor bezoekers zijn er verschillende opties in beeld. Zo loopt er een onderzoek naar een trekpont, waarmee je vanaf de Benedenkade waar nu het voetveer Anna ligt, richting de uitstekende landtong van het bastion kunt. Een extra ingang linksom langs de molen wordt onderzocht, maar ook een panoramatafel, picknickplaatsen en het toevoegen van verlichting. “We willen het rondje vesting graag compleet maken,” zegt Dijselijnck. “Maar het blijft een verdedigingsbastion, dat gaan we ‘s avonds niet helemaal uitlichten.”

Fietspad Oostbeer
Om de vesting straks beter bereikbaar te maken vanuit Willemstad-Oost en de geplande multifunctionele accommodatie, wordt ook de mogelijkheid onderzocht om een fietsverbinding te maken langs de Oostbeer. Fietsers kunnen vanaf de Oostdijk, langs de Oostbeer, de vesting in fietsen. “”Dit project is in een heel vroeg stadium en we zijn nu aan het onderzoeken wat er mogelijk is op deze locatie,” zegt Dijselijnck. Om het fietspad te realiseren moet de gemeente met zowel het waterschap als de Rijksdienst voor monumenten aan tafel.

Planning
De gemeente werkt aan een voorlopig ontwerp, dat moet eind dit jaar naar de gemeenteraad gaan. Het bastion zou dan op z’n vroegst in 2027 aangepakt kunnen worden, om het project door te laten gaan moet ook het omgevingsplan worden gewijzigd.