Hightech natuurteam beschermt Moerdijk tegen Aziatische hoornaar

GEMEENTE MOERDIJK - Een zoemend gevaar dat stilletjes onze natuur aantast: de Aziatische hoornaar is een invasieve exoot die grote schade aanricht in Nederland. In Moerdijk trekken imkers en vrijwilligers samen op met de gemeente om deze roofinsect actief op te sporen en nesten te verwijderen. Wij spraken met Karin van Rosendaal, Mannus en Jolanda Smit en Selma Beijer  vier vrijwilligers die werken aan de bescherming van bijen, hommels en andere bestuivers.

De strijd tegen de Aziatische hoornaar, die onze insectenwereld bedreigt is in volle gang. Met technische hulpmiddelen, veldkennis en veel doorzettingsvermogen houden zij de natuur in onze regio veilig. De Aziatische hoornaar (Vespa velutina) is een stille jager. Geen honingrover zoals vaak wordt gedacht, maar een uiterst efficiënte insectenjager. Bijen, hommels, vlinders en libellen, niets ontkomt aan haar. Een werkster vangt 30 tot 50 insecten per dag. In een groot nest lopen die aantallen in de miljoenen slachtoffers per seizoen.

Imker Mannus Smit legt uit waarom dit project zo urgent is: “In één nest zitten ongeveer vijfhonderd jonge koninginnen. Ongeveer tien procent daarvan overleeft de winter. Dat zijn dus vijftig nieuwe nesten volgend jaar uit één enkel nest. De vermenigvuldigingssnelheid is enorm.” Waar de soort ongestoord zijn gang gaat, verdwijnen complete insectenpopulaties. Daarmee verdwijnen ook de bestuivers die essentieel zijn voor landbouw, fruitteelt en biodiversiteit.

Speurwerk 
Zodra de eerste koninginnen in maart uit hun winterslaap komen, plaatsen vrijwilligers vangvallen met lokstof. Elke gevangen koningin betekent één toekomstig nest minder. De gegevens worden centraal bijgehouden zodat men weet waar populaties zich ontwikkelen. In de zomer verschuift het werk naar observatie. Vrijwilligers plaatsen wiek-potjes: glazen potjes met als lokmiddel trappit of een mengsel van bier, wijn en suikerwater. De geur trekt hoornaars aan die dorstig zijn na hun jacht. Zodra een hoornaar komt drinken, krijgt zij een stipje kleurverf op het borststuk. Daarna vliegt ze terug naar haar nest. Door met een kompas of GPS te noteren naar welke richting ze gaan en hoe snel ze terug is, ontstaat een “zoekdriehoek”. Waar de lijnen elkaar kruisen, ligt vermoedelijk het nest. “Het lijkt eenvoudig, maar het vraagt precisie en veel geduld,” vertelt Karin van Rosendaal. “Soms zie je het nest pas als je precies onder de juiste tak of boom staat.”

Tracking met zendertjes

Als het nest met het blote oog niet te vinden is, komt de techniek in actie. Een grotere hoornaar wordt voorzichtig gevangen en gewogen, minimaal 0,3 gram, anders kan ze het zendertje niet dragen. Met een slim houdertje wordt een mini-transmitter bevestigd, een radiozendertje ter grootte van een rijstkorrel. Vrijwilligers volgen daarna het signaal met hand-antennes en de app Vespa Finder. De hoornaar vliegt weg; het signaal wordt zwakker, De vrijwilligers verplaatsen zich, checken richting. Zodra het signaal sterker wordt en de balkjes in de app groen kleuren, weten ze dat het nest dichtbij is. Met een magneetje wordt het zendertje na afloop gepakt zodat het kan worden hergebruikt. De methode is efficiënt, diervriendelijk en voorkomt onnodige bestrijding.

Jonge koninginnen vangen

In de herfst van medio september tot en met de eerste nachtvorst ligt de focus om jonge koninginnen te vangen. Door middel van het plaatsen van een selectieve val gevuld met lokmiddel worden deze gevangen. In de gemeente Moerdijk kun je meehelpen met de bestrijding van de Aziatische Hoornaar, via een meldlijn via de BuitenBeter-app, financiële ondersteuning zoals lokstof en zenderapparatuur, logistieke hulp bij verwijdering van nesten en afstemming met provincie en buurgemeenten. “We doen dit echt samen,” benadrukt Selma Beijer. “Vrijwilligers, inwoners en de gemeente.”

Wat inwoners kunnen doen
Nu de bladeren vallen, zijn nesten beter zichtbaar: Bolvormig, grijs/bruin papierachtig materiaal vaak hoog in een boom. Soms zo groot als een skippybal. Ziet u een nest of een Aziatische hoornaar? Meld het via de gemeente Moerdijk, website of de BuitenBeter-app en probeer het nest niet zelf te verwijderen. “Iedere melding helpt,” zegt Jolanda Smit. “Iedere gevangen koningin scheelt volgend jaar een nest.” Nederland telt zo’n 350 wilde bijensoorten, waarvan meer dan de helft bedreigd is. De Aziatische hoornaar versnelt dat verlies dramatisch. De soort heeft hier geen natuurlijke vijand. “Het gaat niet alleen om honingbijen,” zegt Selma. “Het gaat om het hele netwerk van insecten dat de natuur in evenwicht houdt.”[n]