Indrukwekkende ceremonies: Stolpersteine Frieda van Loon en Leentje van Elst herplaatst

ROOSENDAAL - Twee stolpersteine, ook wel struikelstenen genoemd, zijn herplaatst. Op beide locaties werd met een indrukwekkende ceremonie stilgestaan bij het verhaal van Frieda van Loon en Leentje van Elst, beiden vermoord tijdens WOII. De Joodse Frieda van Loon was leerling op het Gertudis toen de oorlog uitbrak, Leentje van Elst was een dappere verzetsvrouw die geheime informatie doorgaf aan het verzet. 

Op de stoep voor het Gertrudis in Roosendaal vond de eerste indrukwekkende herdenking plaats ter ere van oud-leerlinge Frieda van Loon. Als zestienjarig Joods meisje werd zij in 1941 gedwongen haar school te verlaten. Een jaar later werd ze tijdens een razzia opgepakt en via Westerbork gedeporteerd naar Auschwitz, waar ze op zeventienjarige leeftijd werd vermoord.

De plechtigheid werd geopend door burgemeester Mark Buijs, waarna schooldirecteur Wim de Regt het belang van deze herdenking onderstreepte. “Wij vinden het van essentieel belang om het verhaal dat zich destijds heeft afgespeeld en steeds verder weg lijkt te raken, mee te geven aan onze leerlingen,” zei De Regt.
Een steen om over te struikelen

Docent Jelle van Binsbergen vertelde het aangrijpende verhaal van Frieda van Loon en haar familie. Geboren in 1924 in Bergen op Zoom, groeide Frieda op als dochter van Isaac en Rosalie van Loon. Haar vader, een winkelier, werd in 1940 geconfronteerd met de dreiging van de Duitse bezetting en pleegde uit pure wanhoop zelfmoord. Dit liet een diepe indruk achter op de jonge Frieda, die steeds vaker gebukt ging onder het antisemitisme van de bezetter.

Tekst gaat verder onder de foto

Docent Jelle van Binsbergen vertelt het verhaal van Frieda van Loon - Foto: Wies van Erp

In 1941 kwam het bevel: Joodse kinderen mochten niet langer naar gewone scholen. Frieda was de enige Joodse leerling aan het Gertrudis. Ondanks pogingen van de burgemeester van Roosendaal en Nispen om haar haar eindexamenjaar te laten afmaken, moest ze toch vertrekken. Ze verhuisde naar Amsterdam. Daar, in de anonimiteit van de grote stad, hoopten Frieda en haar moeder veiliger te zijn. Maar in 1942 werd zij door de nazi’s opgepakt en naar Auschwitz gestuurd. Haar leven eindigde daar in september van datzelfde jaar, op zeventienjarige leeftijd.

Van Binsbergen benadrukte hoe belangrijk het is om deze geschiedenis te blijven herinneren. “Vandaag, 83 jaar na dato, leggen we een steen om in ons hoofd over te struikelen.” Niet in de letterlijke zin, maar als een hernieuwde confrontatie met de geschiedenis. Zoals stadsdichter Ivo Wetering voordroeg:

“Struikelen omdat we
steeds opnieuw zullen moeten opstaan,
tegen discriminatie,
tegen rassenhaat,
tegen de grenzeloze waanzin van genocide.”

Tekst gaat verder onder de foto

Stadsdichter Ivo Weterings - Foto: Wies van Erp

Na de toespraken werd de steen onthuld door leerlingen van het Gertrudis. Vervolgens legden burgemeester Mark Buijs en enkele studenten bloemen als eerbetoon.

Groenstraat 46
Hemelsbreed een kilometer verderop, voor het huis op Groenstraat 46, vond een tweede indrukwekkende ceremonie plaats. Hier werd een Stolperstein onthuld ter nagedachtenis aan Leentje van Elst, een jonge verzetsstrijdster die tijdens de Tweede Wereldoorlog haar leven gaf voor de vrijheid. Haar familie, burgemeester Mark Buijs en vele belangstellenden waren aanwezig.

Burgemeester Mark Buijs opende de plechtigheid en benadrukte het belang van herdenken. “We moeten blijven stilstaan bij de verhalen van moed en opoffering, zeker in een tijd waarin extremisme en onderdrukking opnieuw de kop opsteken,” aldus Buijs.

Het lange onbekende lot van Leentje
Leen van Elst, familielid van Leentje van Elst die naar haar vernoemd is, hield een indrukwekkende toespraak over de jarenlange onzekerheid rond haar lot. “Toen ik klein was, kende ik tante Leentje alleen als een naam en van een foto. Ze hoorde bij de familie, maar ze was er niet, en er werd nauwelijks over haar gesproken.”

Pas in 2010 kwam de waarheid aan het licht: Leentje werd in april 1945, enkele dagen voor de bevrijding, vermoord in concentratiekamp Hirzenhain. Tijdens de oorlog werkte Leentje als telex-typiste bij de PTT en speelde ze een cruciale rol in het doorgeven van geheime informatie aan het verzet. Haar verraad lag op de loer en leidde uiteindelijk tot haar arrestatie en deportatie.

De familie sprak hun diepe dankbaarheid uit naar de lokale historici, de heemkundekring en de gemeente Roosendaal, die samenwerkten om haar verhaal te reconstrueren en deze Stolperstein mogelijk te maken. “Het is een eer dat tante Leentje nu in Roosendaal wordt herdacht. We willen daarom graag de laatste fysieke herinneringen die we aan haar hebben schenken aan haar geboorteplaats, Roosendaal, zodat haar verhaal in het Tongerlohuys verteld kan blijven worden.”

De familie wilde deze herinneringen persoonlijk overhandigen aan burgemeester Mark Buijs. “Ik wil u graag een paar borduursels - die Leentje van Elst maakte in de gevangenis in Haaren vlak voor haar deportatie naar Duitsland - overhandigen als burgervader. Dan komt het vast goed,” sprak ze geëmotioneerd.

Tekst gaat verder onder de foto

Leen van Elst toont een van de borduursels van Leentje van Elst: Luctor et emergo - Foto: Wies van Erp

Beide struikelstenen lagen al in Roosendaal, de stolperstein van Frieda van Loon lag in Bovendonk, bij de oude locatie van het Gertrudis. De struikelsteen van Leentje van Elst lag al voor het huis op Groenstraat 46, maar het tussenvoegsel ontbrak. Haar naam is nu juist gespeld en de steen herplaatst.

Gedichten stadsdichter Ivo Weterings
Frieda van Loon 1925 - 1942

Struikelen over leven
van een meisje van 16
dat in 1941 op het Gertrudis ….
Struikelen over leven
dat omdat het joods was
niet meer in Roosendaal op school ….
Struikelen over leven
dat omdat er wetten waren
met de trein naar Westerbork ….
Struikelen over leven
van Frieda van Loon, 17 jaar
dat niet verder dan Auschwitz ….

Struikelen omdat we
steeds opnieuw zullen moeten opstaan
tegen discriminatie, tegen rassenhaat
tegen grenzeloze waanzin van genocide


Leentje van Elst 1921 – 1944

Struikelen over leven
dat anderen hielp overleven
Struikelen over leven
van iemand die opstond
tegen onderdrukking
tegen bezetting van eigen grond
Struikelen om stil te staan
bij leven gegeven voor vrijheid
Struikelen over dapperheid
van Leentje van Elst
verzetsheldin, 23 jaar
telex-typiste bij de PTT
uit de Groenstraat in Roosendaal

Struikelen over leven
om aan jezelf de vraag te stellen
wat jij zou doen


maart 2025
Ivo Weterings
Stadsdichter Roosendaal