Roosendaalse karateschoolhouder uitgenodigd om karatecultuur te delen in Kameroen

DOUALA / YAOUNDÉ - Wat begon als een zorgvuldig voorbereide internationale karate-stage groeide uit tot een avontuur vol sport, cultuur en bijzondere ontmoetingen. Twee weken reisden drie Nederlandse karateka van TOtaal Karate Nederland (TKN) naar Kameroen. Con Voermans (8e dan) met zijn Roosendaalse karateschool, Billy Ossoko (6e dan) en de Bredase Taco van der Dussen (4e dan) vetrokken naar het Afrikaanse land voor een grootschalige stage, georganiseerd door de regionale karatefederaties van Littoral en Yaoundé.

Het doel was helder: kennis overdragen, bijdragen aan de ontwikkeling van karate in Kameroen en de internationale samenwerking binnen de sport versterken. Tegelijkertijd bood de reis een kans om de karatecultuur van beide landen dichter bij elkaar te brengen. Het werden twee weken vol contrasten, improvisatie en onvergetelijke ervaringen.

Een bijzondere start

Nog vóór vertrek kreeg hoofdtrainer Con Voermans een bijzondere erkenning. Uit handen van Herman van der Meulen, erevoorzitter van TOtaal Karate Nederland (TKN) en oud-voorzitter van de Karate Bond Nederland (KBN), ontving hij de 8e Dan TKN.

“Con, je hebt een eigen visie op karate ontwikkeld. Je hebt die niet alleen op papier gezet, maar ook vertaald naar eigen trainingsmethodes en wedstrijdsystemen. Bovendien draag je die visie inmiddels uit tot ver buiten Nederland. In Afrika spelen hiërarchie en respect een grote rol. Deze promotie zal je daar helpen.”

Volgens Voermans gaf die erkenning extra vertrouwen. “In landen waar veel waarde wordt gehecht aan rang en traditie, opent zo’n graad letterlijk deuren.”

Dag 1: een warm welkom en een valse start

Op donderdag begon de reis in Etten-Leur, waar Taco Con ophaalde. Op Brussels Airport sloot Billy Ossoko zich bij het gezelschap aan. Meteen diende zich het eerste obstakel aan: ondanks de reservering bleken er geen stoelen beschikbaar en kwam het drietal op de wachtlijst terecht.

“Een klassiek single point of failure”, lacht Taco achteraf. Dankzij zijn vloeiende Frans wist hij het probleem snel op te lossen en konden de drie alsnog aan boord.

Na aankomst in Douala volgde een bijzonder warm onthaal door Roger Louis Youbi en een delegatie van de lokale karatefederatie. De ontvangst was typisch Afrikaans: enkele karateka verschenen zelfs nog in volledig karatepak op de motor of in de auto om hun gasten welkom te heten.

De eerste kennismaking met Kameroen bracht echter ook direct de andere kant van het land in beeld. Druk verkeer, slechte wegen en beperkte voorzieningen maakten meteen duidelijk dat de omstandigheden anders waren dan in Nederland.

Ook de gehuurde accommodatie bleek een tegenvaller. “Het appartement was vooraf niet gecontroleerd”, vertelt Voermans. “Er was nauwelijks stromend water en de sanitaire voorzieningen waren kapot.”
“We wilden respectvol blijven”, vult Taco aan. “Maar dit zat echt onder het minimum.” Nog diezelfde avond verhuisde het gezelschap naar een hotel in Douala.

Dag 2: officiële ontvangst en de eerste training

Vrijdag begon met een officiële ontvangst bij de gedelegeerde van de gouverneur van de regio Littoral. Tijdens het gesprek werd duidelijk hoeveel waarde de autoriteiten hechten aan sportontwikkeling en internationale samenwerking.

Voor Taco betekende het een drukke dag. Hij verzorgde vrijwel continu de vertaling tussen Frans, Engels en Nederlands. “Zonder Billy en Taco was deze reis onmogelijk geweest”, zegt Con. “Billy kende de juiste mensen en Taco zorgde ervoor dat iedereen elkaar begreep.”

Diezelfde avond stond de eerste training op het programma. Ongeveer 75 karateka, variërend van jeugd tot sporters van boven de tachtig jaar, verschenen op de mat.

Op verzoek van de Kameroense karatefederatie lag de nadruk op de internationale scoringscriteria van de World Karate Federation. Vooral het begrip zanshin, voortdurende alertheid na een uitgevoerde techniek, kreeg veel aandacht.

Tijdens een demonstratie kreeg de les onverwacht een praktisch vervolg. “Een jonge karateka probeerde mij echt onderuit te halen”, vertelt Con. “Hij was ongeveer 25 jaar, ik bijna zestig. Dan moet je het niet van kracht hebben, maar van techniek.” Binnen enkele seconden draaide hij de situatie om.

“Ik maakte een offerworp, kwam boven op hem terecht en zette direct een sankaku in, een driehoekswurging. Hij klopte meteen af.” Toen beide karateka weer opstonden, geneerde de jongeman zich enigszins. “Een van de oudste sensei, 84 jaar en 8e dan, keek de jongen aan en zei lachend: ‘Dat moet je nooit proberen bij le expert.’ De hele zaal moest lachen.”

Ook Con kan er inmiddels om lachen: “Eigenlijk was het een goede les voor mezelf. Als ik mijn eigen zanshin had behouden, had ik die situatie nooit zover laten komen.”

Referee cursus te Douala - Foto: Via Con Voermans

Dag 3: Training in 40 graden en politiek in de dojo

Zaterdag stond in het teken van intensieve trainingen bij temperaturen van ruim 40 graden. Later op de avond volgde onverwacht een nieuw verzoek: of Con Voermans een scheidsrechterscursus wilde verzorgen.

Met ruim dertig jaar nationale en twintig jaar internationale ervaring als referee beschikte hij over meer dan voldoende kennis. Hoewel hij geen officiële WKF-scheidsrechter meer is, besloot hij de cursus op persoonlijke titel te geven en zijn praktijkervaring te delen met de Kameroense arbiters.

De cursus zou om 19.30 uur beginnen. Althans, dat was de planning. Uiteindelijk werd het 20.30 uur. Al snel werd duidelijk dat de cursus meer was dan alleen een technische uitleg. De hoogste scheidsrechter van Kameroen was speciaal aanwezig om te beoordelen hoe de Nederlanders de internationale regels uitlegden. “Ik word daar niet snel zenuwachtig van”, vertelt Con. “Maar ik voelde wel dat ik scherp moest zijn.”

Vanuit zijn jarenlange ervaring bij Defensie én als therapeut weet hij dat weerstand vaak voortkomt uit de behoefte om gezien te worden. “In plaats van daartegenin te gaan, kun je mensen beter betrekken.” Voordat de cursus begon stelde hij zichzelf, Billy en Taco nogmaals voor.

“Ik ben jarenlang WKF-referee geweest, maar ben dat nu niet meer. Vanavond deel ik uitsluitend mijn persoonlijke ervaringen. Dit is dus geen officiële WKF-cursus.” Taco legde die introductie op video vast, voor het geval er later discussie zou ontstaan.

Tijdens de eerste uitleg bleef Caroline, de hoogste scheidsrechter van Kameroen, Con strak aankijken. Na kort overleg met Billy en Taco besloot hij haar direct bij de cursus te betrekken en vroeg hij haar om feedback. Het effect was onmiddellijk merkbaar.

“Het ijs was direct gebroken.” Vanaf dat moment verzorgde Caroline ongeveer de helft van de cursus. De sfeer veranderde volledig en de bijeenkomst groeide uit tot een inspirerende samenwerking.

“Daar zag je wat samenwerking kan opleveren”, blikt Con terug. “Ego brengt niets. Door elkaar ruimte te geven ontstond echte synergie.”

Dag 4: 150 karateka en nationale media

Op zondag stond een grote buitentraining op het programma. Ruim 150 karateka namen deel aan de gezamenlijke sessie, waarin opnieuw de nadruk lag op het behouden van zanshin: alert blijven en doorgaan na een scorende techniek.

Taco nam ondertussen een groep van ongeveer veertig kinderen onder zijn hoede. “Hij genoot zichtbaar van het werken met de jeugd”, zegt Voermans.

De trainingsdag kreeg een bijzonder slot. De Nederlandse delegatie werd uitgebreid geïnterviewd door de nationale radio en televisie. Billy en Taco verzorgden de interviews in het Frans, terwijl Con de Engelstalige vragen beantwoordde.

Dag 5: Op bezoek bij een koning

Maandag stond vooral in het teken van officiële ontmoetingen. Om 11.00 uur zou het gezelschap worden ontvangen door de gouverneur van de regio Littoral, Samuel Dieudonné Ivaha Diboua. Zoals inmiddels gebruikelijk liep ook deze afspraak anders dan gepland.

Elf uur werd twaalf uur en twaalf uur werd twee uur. “Relax, no stress”, kregen de Nederlanders opnieuw te horen.Die uitspraak zou tijdens de reis uitgroeien tot een terugkerend thema.

Toen het gesprek uiteindelijk begon, ontstond een open en ontspannen sfeer. Con ontdekte dat de gouverneur Duits sprak, waardoor beide mannen een deel van het gesprek in het Duits voerden.

Aan het einde van de ontmoeting volgde een onverwachte verrassing. Toen de gouverneur hoorde dat het Nederlandse team op eigen kosten twee dagen naar Kribi zou reizen, stelde hij zijn eigen hotel beschikbaar. Over dat aanbod hoefde niemand lang na te denken.

De Koning van de Song-Woga gemeenschap te Puma, na de inzegening - Foto: Via Con Voermans

Cheffisme

Na het bezoek aan de gouverneur wachtte direct de volgende afspraak. Om 16.00 uur zou het gezelschap worden ontvangen door koning Antoine Gaetand Peka Peka, traditioneel leider van de Song-Woga-gemeenschap in de regio Pouma.

Achteraf bleek dat de koning de gouverneur al uren eerder via WhatsApp had gevraagd ervoor te zorgen dat de Nederlanders op tijd zouden vertrekken. Ondanks die oproep lukte dat opnieuw niet. “Relax, no stress”, klonk het wederom.

Onderweg kreeg het Nederlandse team uitleg over het zogenoemde cheffisme, een belangrijk onderdeel van de Kameroense samenleving.

Naast de officiële overheid spelen traditionele leiders nog altijd een grote rol. Zij vertegenwoordigen hun gemeenschap, bemiddelen bij conflicten, bewaken tradities en onderhouden het contact met de overheid. In veel regio’s is hun gezag minstens zo belangrijk als dat van politieke bestuurders.

Dat verklaarde ook waarom de koning rechtstreeks contact kon opnemen met de gouverneur.

Een lange rit

Billy stelde de reistijd luchtig voor. “Een paar uurtjes.” Dat bleek een optimistische inschatting. Onderweg werd de auto opnieuw aangehouden door de politie. Billy’s vriendin Gaelle, officier van justitie, stapte uit en stelde zich rustig voor.

Zodra de agenten hoorden wie zij was, veranderde de sfeer direct. De controle was voorbij voordat hij goed en wel begonnen was. “Dat zou de rest van de reis nog vaker gebeuren”, lacht Voermans. De tocht groeide langzaam uit tot een ware uitputtingsslag. “Onze mini-Parijs-Dakar veranderde gaandeweg in een complete Parijs-Dakar.”

Gelukkig beschikten ze over een uitstekende chauffeur. Ebenezer Menoumt, zelf eveneens 5e dan karate, loodste de auto behoedzaam over onverharde wegen, diepe kuilen en tientallen hoge verkeersdrempels. Pas rond kwart voor tien werd duidelijk dat zelfs de chauffeur niet precies wist waar de koning woonde. Om 22.20 uur arriveerde het gezelschap eindelijk.

Opgenomen in de stam

De koning ontving zijn gasten hartelijk, maar niet iedereen was even blij. Een van de ouderlingen sprak zichtbaar geïrriteerd uit dat zij al sinds twee uur ‘s middags zaten te wachten. Meer dan honderd dansers waren uren eerder al onverrichter zake naar huis gestuurd.

“Dit is niet relaxed, dit geeft stress”, fluisterde Con tegen Billy. Billy glimlachte, maar zei niets. Na de ontvangst begon een indrukwekkende ceremonie.

Eerst werden de Nederlanders traditioneel gekleed. Daarna volgde een ritueel onder leiding van een sjamaan. Ze proefden een lokale vrucht, waarvan de smaak volgens Con het midden hield tussen tamme kastanje en gember, gevolgd door een lokaal gestookte drank van ongeveer zestig procent alcohol. “Een hallucinerende ervaring.”

Vervolgens stond ieder van hen blootsvoets op een natgemaakt palmblad, terwijl in het Bassa verschillende spreuken werden uitgesproken. Billy, die zelf Kameroense roots heeft, beleefde het ritueel zichtbaar emotioneler dan zijn Nederlandse reisgenoten. In het Frans werd uitgelegd dat de geesten van de voorouders hen tijdens hun reis zouden beschermen. 

Aan het einde van de ceremonie ontvingen alle drie een persoonlijk, ingelijst certificaat als bewijs dat zij voortaan officieel deel uitmaakten van de Song-Woga-gemeenschap. Na afloop volgde een warme maaltijd. “Wat we precies aten, weten we nog steeds niet”, zegt Con lachend. “Maar we hebben thuis geleerd eerst te proeven. En eerlijk is eerlijk: het smaakte uitstekend.”

Rond één uur ‘s nachts begon de terugreis naar het hotel. “Zonder onze chauffeur waren we nooit veilig thuisgekomen. Na zo’n dag verdient hij misschien wel het grootste compliment van allemaal.”

Reizen door chaos: wegen, politie en improvisatie

De dagen na het bezoek aan de koning stonden vooral in het teken van reizen. Dat bleek in Kameroen minstens zo’n avontuur als de trainingen zelf.

De Nederlandse delegatie kreeg te maken met onverlichte wegen vol kuilen, urenlange autoritten en een voortdurend wisselend verkeersbeeld. Politiecontroles waren aan de orde van de dag, maar dankzij Billy’s vriendin Gaelle, officier van justitie, werden die meestal binnen enkele minuten afgehandeld.

Ook een lekke band kon niet uitblijven. “Die zagen we eigenlijk al aankomen”, zegt Con. “Als je met hoge snelheid over zulke slechte wegen rijdt, is dat een klassiek risico.” Ondertussen bleef één uitspraak overal terugkomen. “Relax, no stress.” 

Kribi: even op adem komen

Na alle drukte bood Kribi eindelijk ruimte om op adem te komen. Het team bezocht de beroemde Lobé-watervallen en maakte een boottocht langs de kust. Ook hier bleek onderhandelen onderdeel van de cultuur.

“Taco kreeg het voor elkaar om de prijs van een boottocht in twee minuten terug te brengen van vierhonderd naar honderd euro”, vertelt Con lachend. “Dat is Afrika.”

Yaoundé: karate als diplomatie

In de hoofdstad Yaoundé kreeg de reis steeds meer een officieel karakter. De Nederlandse karateka werden ontvangen door Bertin Dongmo van de nationale karatefederatie. Daarnaast volgden bezoeken aan de Nederlandse ambassade, het Olympisch Comité en de LAFTA Foundation, een organisatie die zich inzet voor ouderen.

“Je merkte dat we inmiddels niet alleen als trainers werden gezien, maar ook als vertegenwoordigers van Nederland.”

Laatste stage met meer dan 300 deelnemers in Yaounde - Foto: Via Con Voermans

Bijna driehonderd karateka op de mat

Op dag negen en tien van hun Afrikaanse avontuur volgde het sportieve hoogtepunt van de reis. In het nationale opleidingscentrum voor sportdocenten, vergelijkbaar met het Nederlandse CIOS, stonden liefst 289 karateka klaar voor de tweedaagse stage.

Volgens de planning zou uitsluitend met de nationale selectie worden getraind. De werkelijkheid bleek anders. “Taco begon meteen te lachen”, vertelt Con. “’Gelukkig ken ik je goed. Jij gaat dit vast weer oplossen.’” Dat gebeurde ook.

Omdat de deelnemers zo dicht op elkaar stonden, werd de complete training aangepast De nadruk kwam te liggen op zanshin en op combinaties waarbij iedereen veilig kon blijven bewegen, ondanks de beperkte ruimte.

Na een uur nam Taco opnieuw de groep jeugdige deelnemers onder zijn hoede. De ongeveer 170 volwassenen gingen verder met semi-vrij sparren, gevolgd door TOtaal Kumite Shobu Sōgō Ichi, een wedstrijdvorm waarbij na een scorende techniek niet wordt gestopt.

“Juist dan zie je waarom zanshin zo belangrijk is.” Dat bleek direct tijdens een oefengevecht. Een karateka scoorde met een vuiststoot, goed voor één punt, liet vervolgens zijn dekking zakken en kreeg onmiddellijk twee trappen naar het hoofd te verwerken. “Dan maak je één punt en geef je er direct zes weg. Dat vergeet je nooit meer.”

De deelnemers begrepen de boodschap snel. Dat bleek ook uit de interviews die na afloop werden opgenomen voor de nationale radio en televisie. Ondertussen ontstond een praktisch probleem.

De organisatie had tweehonderd certificaten laten drukken. Dat bleken er veel te weinig.In allerijl reed Gaelle naar de drukker om extra exemplaren te laten maken, terwijl Con, Billy en Taco tussendoor honderden certificaten ondertekenden. De consul van Nederland reikte de certificaten uiteindelijk persoonlijk uit.

De stage kreeg een indrukwekkend slot. Met bijna driehonderd deelnemers werd een gezamenlijke meditatie gehouden ter nagedachtenis aan de kort daarvoor overleden voorzitter van het Olympisch Comité. Daarna volgde een traditionele Japanse groet.

“Dat was een bijzonder moment. Zo stil had ik bijna driehonderd mensen nog niet meegemaakt.” Na afloop volgden tientallen groepsfoto’s. “Daar ontkwamen we niet aan”, lacht Con. “Maar het zegt vooral iets over de verbondenheid die in twee weken was ontstaan.”

Afscheid van Taco

Enkele dagen voor de terugkeer naar Nederland vertrok Taco vanaf de luchthaven van Yaoundé naar Kenia. Hij was ruim drie uur voor vertrek aanwezig. “Relax, no stress”, grapten de anderen. Niemand kon toen vermoeden hoe belangrijk juist die drie uur enkele dagen later zouden blijken.

Gastvrijheid in Nkongsamba

De laatste dagen bracht Con door in het dorp Nkongsamba. Daar maakte hij kennis met het dagelijkse leven buiten de grote steden. “De oprechte gastvrijheid heeft me enorm geraakt. Mensen hebben weinig, maar delen alles wat ze hebben. Dat zet je aan het denken.”

De laatste les

Op de laatste dag kreeg de veelgehoorde uitspraak ’Relax, no stress’ een heel andere betekenis. Con had Billy meerdere keren gevraagd hem uiterlijk om 16.00 uur naar de luchthaven te brengen. Zijn vlucht naar Nederland vertrok om 19.15 uur.

“Ik wilde gewoon drie uur van tevoren op de luchthaven zijn.” Het antwoord bleef telkens hetzelfde. ”Relax, no stress.”

Door extra afspraken, omwegen en vertragingen werd steeds later vertrokken. Alsof dat nog niet genoeg was, kreeg de auto onderweg ook nog pech. Bijna wanhopig werd een taxi geregeld.

“Toen begon misschien wel het spannendste deel van de hele reis.” De taxi reed met slechts één werkende koplamp over een slecht verlichte weg. Op een gegeven moment besloot de chauffeur een vrachtwagen in te halen, terwijl er uit tegenovergestelde richting opnieuw een vrachtwagen naderde. “Ik dacht nog: dat gaat hij toch niet doen?”

Toch deed hij het. “Het leek wel een scène uit een James Bond-film.” Met luid toeteren schoot de taxi langs de vrachtwagen. Op het laatste moment stuurde de chauffeur terug naar rechts. De linkerspiegel werd geraakt, maar bleef wonder boven wonder hangen.

“Mijn hartslag zat ruim boven de 180. Op zo’n moment helpt ‘Relax, no stress’ echt niet meer.” Om 19.30 uur arriveerde Voermans op de luchthaven. Zijn vliegtuig was twintig minuten eerder vertrokken.

“Waarom heb je me niet gewoon om vier uur afgezet?” vroeg hij later aan Billy. “Dit was echt te voorkomen geweest.” Billy bleef stil. Voor Voermans zat er niets anders op dan een nieuw vliegticket van ongeveer 1.600 euro te kopen. Via Parijs, de TGV naar Brussel en vervolgens de trein naar Breda kwam hij uiteindelijk bijna een etmaal later thuis dan gepland.

Een reis om nooit te vergeten

Ondanks de chaotische terugreis overheerst vooral dankbaarheid. “Wat een reis. Wat een inzichten. Wat een sportieve en sympathieke bevolking. Je beseft opnieuw hoe vanzelfsprekend veel dingen in Nederland zijn: goede wegen, duidelijke afspraken en voorzieningen die altijd beschikbaar zijn.” Ook het reisgezelschap van Taco en Billy kan rekenen op veel waardering: “Taco was als karateka, vertaler en bruggenbouwer onmisbaar. Billy heeft deze hele reis mogelijk gemaakt en ons overal geïntroduceerd. Ondanks de misrekening op de laatste dag ben ik hem daar nog steeds dankbaar voor.”

Slot

De stage in Kameroen liet zien hoe sport mensen uit verschillende culturen met elkaar kan verbinden. Tegelijkertijd maakte de reis duidelijk hoe groot de verschillen kunnen zijn in organisatie, infrastructuur en omgang met tijd.

“Ik heb geleerd dat ‘Relax, no stress’ een mooie levenshouding kan zijn”, besluit Con. “Maar alleen zolang het geen risico’s oplevert of ten koste gaat van anderen.”