Heemkundekring Zegge als hoeder van het dorpsgeheugen

ZEGGE - Al een kwart eeuw is Jan Vergouwen het vertrouwde gezicht van heemkundekring Den Lande van Zegge. Als secretaris heeft hij talloze bestuursvergaderingen voorbereid, jaarboeken mee gerealiseerd en onvermoeibaar gewerkt aan het vastleggen van de dorpsgeschiedenis. Toch draait het hem niet om zijn eigen jubileum. “We doen dit voor Zegge. Voor wie hier woont, en voor wie hier ooit heeft gewoond.”

Jan Vergouwen ontving afgelopen week voor zijn werk als secretaris van de heemkundekring in Zegge van Brabants Heem het zilveren draaginsigne, een symbolische erkenning voor persoonlijke, bijzondere verdiensten op het gebied van heemkunde in de provincie Noord-Brabant. Hij werd in 1999 benaderd voor een rol binnen het bestuur, op het moment dat de kring zonder secretaris zat. Met zijn achtergrond als bouwkundige, gespecialiseerd in restauratie van kerken en monumenten, was de stap naar de heemkunde een logische. “Ik ben in Zegge geboren en heb altijd een band gevoeld met het dorp. Als je dan in je werk veel met historische gebouwen bezig bent, dan groeit de interesse vanzelf.” De functie van secretaris was bovendien goed te combineren met zijn werk. “Ik kon ’s avonds laat nog stukken uitschrijven. Het secretariaat is gelukkig flexibel.”

Huisvesting

De heemkundekring is in de loop der jaren uitgegroeid tot een centrale plek waar het verleden van Zegge wordt vastgelegd, bewaard en gedeeld. Jaarboeken, knipselarchieven, foto’s en documenten vormen het geheugen van het dorp. Digitalisering echter maakt dat heel veel informatie tegenwoordig ook online is terug te vinden, onder meer via de Brabant Collectie van Tilburg University. Maar niet alles laat zich digitaal ervaren, meent Vergouwen. “Soms moet je iets in je knuistjes hebben. Een oude foto, een gebruiksvoorwerp. Dan begrijp je pas echt hoe het was.” De fysieke collectie wordt momenteel opgeslagen op een zolderruimte in de pastorie, die de kring huurt. Een plek zonder publiekstoegang. “We missen ruimte om tentoonstellingen te houden en onze collectie zichtbaar te maken voor dorpsgenoten.” De toekomst van die huisvesting is bovendien onzeker. Door teruglopende kerkbezoeken staat het voortbestaan van de kerkenstructuur in de regio onder druk. Ook in de gemeente Rucphen is sluiting van kerkgebouwen een hot item. Voor de heemkundekring zou het afstoten van de Heilige Maria Boodschapkerk in Zegge een acuut huisvestingsprobleem betekenen.“ Hij vertelt dat er in het verleden met de Gemeente Rucphen is gesproken over de eventuele opslag van de fysieke collectie in het nieuwe gemeentehuis in Rucphen. Uiteindelijk is het niets geworden. En dat terwijl we deze collectie niet voor onszelf bewaren, maar voor het hele dorp.”

Verademing

Toch ziet Vergouwen ook belangrijke lichtpuntjes. De recente aanmelding van drie jonge bestuursleden noemt hij ‘een verademing’. “Dat is in geen tien jaar gebeurd. Heel positief, want wie de jeugd heeft, heeft de toekomst. We zijn met acht bestuursleden nu en kunnen taken beter verdelen.” De instroom geeft volgens hem ook aan dat de waarde van lokale geschiedenis opnieuw wordt herkend. “Veel mensen krijgen pas op latere leeftijd interesse in wat er hier vroeger speelde. Als je het dan goed hebt vastgelegd, kunnen ze die verhalen bij de heemkundekring vinden.”

Betrokkenheid

Een tastbaar voorbeeld van die betrokkenheid is het monument in het centrum van Zegge, waarmee de jaarlijkse dodenherdenking een blijvende plek kreeg buiten het kerkhof. “Dat leek eerst een kerkelijke aangelegenheid, maar wij wilden het zichtbaar maken voor iedereen. Ik heb het monument ontworpen en meegebouwd, uiteraard onder vlag van de heemkundekring Zegge.” Nu staat het er, midden in het dorp, als stille getuige van gedeeld verleden. Het is zelfs een multifunctioneel monument geworden, want er zijn vier thema’s in verwerkt. Het monument gedenkt namelijk niet alleen oorlogsslachtoffers, het herinnert tevens aan de bevrijding van Zegge op 31 oktober 1944. Daarnaast wordt er bij het monument bijeengekomen op Koningsdag en dient het als verzamelpunt voor de Mariabedevaart.

Duidelijkheid

Het motto van de kring, ‘Voor de toekomst van ons verleden’, vat de inzet van Jan Vergouwen treffend samen. “Als je je inzet voor je dorp, behoud je leefbaarheid en verbondenheid. Niet alleen voor nu, maar juist voor de generaties na ons. Daarom is het belangrijk dat er op niet al te lange termijn duidelijkheid komt over de huisvesting van de heemkundekring, zodat alles veilig wordt gesteld voor de toekomst. Als we vandaag onze laatste adem uitblazen, hoop ik dat al het door ons verrichte werk toch niet voor niets is geweest.”

Surf voor meer informatie naar www.hkkz.nl.