Tijdsdruk en trucjes: zo worden Nederlanders digitaal beetgenomen

NOORD-BRABANT - Nederlanders blijken veel kwetsbaarder voor online oplichting dan ze zelf denken. Uit nieuw onderzoek van Verian, in opdracht van de Rijksoverheid, blijkt dat 9 op de 10 Nederlanders online misleiding niet altijd herkent, terwijl de helft zegt hier juist goed of heel goed in te zijn. De overheid waarschuwt dat door snelle technologische ontwikkelingen het steeds moeilijker wordt om echt van nep te onderscheiden.

Uit het onderzoek blijkt dat slechts 6 procent van de Nederlanders online oplichting consequent weet te herkennen. Toch overschat 42 procent zijn eigen kunnen. Vooral Nederlanders onder de 34 jaar blijken een risicogroep: zij zeggen vaker dat ze nepberichten makkelijk herkennen, maar klikken in de praktijk wél sneller op verdachte links en beoordelen misleidende berichten vaker als betrouwbaar dan 55-plussers.

AI maakt oplichting nóg geloofwaardiger

Volgens de onderzoekers worden oplichters steeds slimmer. Gelekte persoonsgegevens worden ingezet voor hyperpersoonlijke berichten en dankzij AI verdwijnen klassieke signalen zoals slordige taal en onduidelijke links steeds vaker uit het beeld. Minister van Justitie en Veiligheid Foort van Oosten benadrukt het risico:
“Online oplichting is steeds moeilijker herkenbaar. Doordat het verschil tussen echt en nét echt zo klein is, lopen we meer risico dan we denken. Het kan iedereen gebeuren.”

Een van de meest opvallende voorbeelden uit het onderzoek was een deepfake-video van illusionist Victor Mids. De helft van de deelnemers had niet door dat het filmpje nep was. Mids: “Je brein maakt een verkeerde aanname en voor je het weet heb je geklikt. Ik vond het verbijsterend dat zoveel mensen mijn deepfake niet herkenden.”

Jongeren hebben meer vertrouwen, maar lopen meer risico

Opvallend is dat Nederlanders onder de 34 jaar alle vormen van online oplichting betrouwbaarder vinden ogen dan oudere leeftijdsgroepen. Tegelijkertijd geven juist jongeren vaker aan dat ze zelf heel goed zijn in het herkennen van misleiding: Een combinatie die, volgens de Rijksoverheid, tot extra kwetsbaarheid leidt.

Politie: ‘Let op tijdsdruk en twijfel’

Volgens cybercrime-specialist Yoanne Spoormans van de politie zijn er ondanks nieuwe technieken nog altijd signalen die oplichting verraden. “Oplichters zetten je vaak onder tijdsdruk: een pakket dat zogenaamd niet kan worden bezorgd of een aanbieding die snel verloopt. Zodra er haast bij is, moet je extra alert zijn. Neem afstand, check de afzender en vraag advies aan iemand die je vertrouwt.” Wie toch wordt opgelicht, wordt opgeroepen altijd aangifte te doen.

Campagne ‘Laat je niet interneppen’

Met de campagne Laat je niet Interneppen roept de Rijksoverheid Nederlanders op om altijd drie tellen te nemen voordat ze ergens op klikken. De campagne moet mensen helpen misleiding sneller te herkennen en zo slachtoffers van online criminaliteit te voorkomen. Op laatjenietinterneppen.nl staan tips om verdachte berichten te herkennen en stappen om jezelf beter te beschermen.