‘Etty Hillesum schreef monument tegen vervolging en haat’

MIDDELBURG – In het Zeeuws Archief in Middelburg is sinds juni het Etty Hillesum Onderzoekscentrum (EHOC) gevestigd. Op 1 oktober wordt het instituut officieel geopend. Etty Hillesum is in 1914 geboren in Middelburg en overleed in 1943 in Auschwitz. Ze werd bekend door de publicatie van haar dagboek ‘Het verstoorde leven’ over de jaren 1941 tot 1943, 38 jaar later. Het EHOC functioneert naar eigen zeggen als een contactforum dat de studie naar de geschriften van Hillesum via website, congressen en digitaal archief wereldwijd zichtbaar maakt.

Educatief In juni is het EHOC naar Middelburg verhuisd. Het is gevestigd in het Zeeuws Archief en werkt samen met het Roosevelt Study Center en University College Roosevelt in Middelburg. Naast het onderzoek naar het werk van Etty Hillesum gaat het EHOC zich richten op onderzoek naar de geschiedenis van joden in Zeeland, en breidt het zijn werkzaamheden uit met educatieve activiteiten, om volgende generaties te betrekken bij leven en werk van Etty Hillesum.

Lot De Joodse Etty Hillesum is op 15 januari 1914 in haar ouderlijk huis aan het Molenwater in Middelburg geboren. ‘Op 30 juli 1942 werd Etty op haar verzoek naar kamp Westerbork overgeplaatst om bij de afdeling “Sociale Verzorging Doortrekkenden” te werken', aldus het EHOC. 'Als lid van de Joodsche Raad in Amsterdam had Etty een speciaal reisvisum, waardoor zij nog enkele malen naar Amsterdam kon terugkeren.’ Daar werd ze in de winter van 1942-43 ziek. ‘Toen Etty weer genezen was, ging ze niet in op voorstellen van vrienden om onder te duiken, maar keerde zij naar kamp Westerbork terug. Zij wilde het lot van haar volk delen, legde zij uit.’ De familie Hillesum is op 7 september 1943 op transport gesteld. ‘Volgens het Rode Kruis zou Etty op 30 november 1943 in Auschwitz-Birkenau zijn omgekomen, maar deze datum is niet meer dan een gissing. Over haar verblijf in het vernietigingskamp is ons niets bekend.’

Monument In 1981 kwam ‘Het verstoorde leven' uit. ‘Het was meteen een groot succes, ook in het buitenland.’ Het dagboek geeft inzicht in de innerlijke veranderingen die Hillesum als jonge Joodse vrouw tijdens de Tweede Wereldoorlog doormaakte. ‘Het contrast tussen haar groeiende spiritualiteit en de steeds ernstiger wordende gevolgen van de vervolging voor de Joden in Nederland is zeer opvallend. Zij leerde zichzelf en het lot van haar volk aanvaarden, maar zonder enige berusting. Het dagboek is daardoor een monument geworden van spiritualiteit en geestelijk verzet tegen vervolging en haat. Hierin ligt ook de actualiteit van haar geschriften.’