Julian (53) is molenaar van deze houten reus, de oudste molen van Zeeland
Door: Olaf Knook RubriekSINT-ANNALAND - Wie in Sint-Annaland woont, weet het: het dorp wordt bewaakt door een houten reus. De Standerdmolen, de oudste molen van Zeeland, staat al ruim drie eeuwen met zijn poten in de Zeeuwse klei. Voor vrijwillig molenaar Julian de Jonge (53) ligt hij letterlijk om de hoek. “En toch blijft hij me elke keer pakken.”
Julian groeide op in Sint Philipsland en kwam dertig jaar geleden voor de liefde naar Sint-Annaland. De molen kwam pas later in beeld. “Molenaar Maris Kodde vroeg me een keer om te komen kijken”, vertelt hij. “Ik liep dat trapje op, zo’n vijf meter hoog. Maar ik had hoogtevrees. Ik greep direct de deurpost met twee handen vast. Maris zei: ‘Dat wordt niks.’”
Maar het werd wél wat. Terwijl hij daarboven stond, hoorde hij het ritme van de molen en voelde hij het hout bewegen. “Ik hou van oude dingen. En deze molen grijpt je gewoon.” Steeds vaker wandelde hij ernaartoe wanneer de wieken draaiden en Maris leerde hem dan de kneepjes van het vak. Geen opleiding of cursus nodig; gewoon wederzijds vertrouwen. “Maris schreef op een briefje naar de gemeente: ‘Julian kan het’. En vanaf 2002 mocht ik zelfstandig draaien. De sleutel kreeg ik van hem.”
Pas in 2018 haalde Julian zijn molenaarsdiploma. “Niet omdat ik het ineens nodig had, maar voor de verzekering. Als er iets gebeurt, of nog erger: de molen valt om, dan moet je gedekt zijn.” Na 23 jaar verveelt het geen moment. “Het is een houten molen; alles beweegt, alles kraakt. Dat móet ook bij een standerdmolen. Bij een stenen molen bewegen alleen de wieken en het binnenwerk. Maar hier voel je elke draai.” Wat hem drijft? “Het spelletje met de natuur. Je bent continu bezig met de wind. Dat zit in mijn bloed.”
Tekst gaat verder onder de foto.
Foto: Beeldbank Heemkundekring Stad en Lande van Tholen
Het Toverkot
De Standerdmolen van Sint-Annaland werd rond 1684 gebouwd door molenmaker Pieter Cockhaen uit Sint-Maartensdijk. Het is een gesloten standerdmolen, het oudste type windmolen van onze streken. Hij rust op vier enorme teerlingen (funderingen), waarvan onder de grond meer massa zit dan erboven.
En dat was maar goed ook, want in 1703 ging het bijna mis. “De molen begon te verschuiven op zijn fundament”, vertelt Julian. “Hij stond echt op het randje. Alle vier de teerlingen waren gescheurd. Ze hebben hem gestut en nieuwe funderingen gemetseld. Van binnen zie je die reparaties nog steeds prachtig.”
Door de eeuwen heen kreeg de molen meer te verduren: stormen, kapotte roeden, scheurende assen en meerdere restauraties. In de 19e eeuw brak de houten as zelfs na een botsing met een schaap. Grote restauraties volgden in 1966 en 2006, onder meer door houtworm en slijtage.
Sint-Annaland draagt sinds de 19e eeuw de bijnaam Het Toverkot vanwege mysterieuze gebeurtenissen waarbij bewoners elkaar van hekserij verdachten. De molen speelde daarin een hoofdrol. Julian vertelt de anekdote die het dorp nog steeds kent. “Jaren geleden draaide de molen ’s nachts. Ineens stopte hij. De mulder kreeg hem niet meer aan de praat. Sommigen dachten echt dat hij betoverd was. De volgende ochtend vonden ze de oorzaak: een klein koperen gewichtje was in het graan gevallen en tussen de molenstenen terechtgekomen. Dat gaf zo’n herrie dat het halve dorp dacht dat er magie in het spel was.”
Tekst gaat verder onder de foto.
Foto: Rinus de Graaf
Houten schaalmodel
De fascinatie van Julian gaat trouwens verder dan draaien alleen. In zijn schuur bouwt hij een houten schaalmodel na. Geen klein molentje, maar een gevaarte van vier meter hoog en anderhalve meter breed. “Ik wil hem precies namaken. De constructie is zo uniek.” De onderbouw is klaar; alleen de trap, staart en wieken ontbreken nog. “Ik weet alleen niet waar hij straks moet staan. Als ik drie van de vier wieken weghaalt, is hij nog maar twee meter hoog. Als iemand of het museum die plek overheeft, zou dat kunnen. Anders blijft hij in de schuur tot er een plek is.”
De echte molen stond de afgelopen jaren stil door technische problemen. Voor een molenaar is dat lastiger dan men denkt. “Dan heb je al drie keer geveegd en tien keer wezen kijken, maar er gebeurt niks. Hij móet bewegen, hij móet kraken.” Sinds kort kan hij weer draaien, soms drie keer per week.
Weinig mensen weten dat er ooit plannen waren om de standerdmolen te slopen voor een stenen molen. Die zou meer capaciteit bieden. “De industrialisatie ging zo hard dat men dacht dat een stenen molen beter paste”, zegt Julian. “Gelukkig is het nooit doorgezet. Als ze toen hadden besloten de standerdmolen te slopen, was dit stukje geschiedenis verdwenen. En was ik waarschijnlijk nooit molenaar geworden.”
550 jaar Sint-Annaland
Dit artikel maakt onderdeel uit van de jubileumbijlage 550 jaar Sint-Annaland. Dit is een uitgave van Uitgeverij de Bode in samenwerking met Dorpsgemeenschap Sint-Annaland. Meer weten? Lees hier de bijlage met lokale verhalen en de kalender voor komend jaar.
