Nieuw natuurlijk filter zuivert historisch vervuild grondwater Grenspark Kalmthoutse Heide

KALMTHOUT/WOENSDRECHT - In het Grenspark Kalmthoutse Heide, op de grens tussen Vlaanderen en Nederland, is een innovatief fosfaatfilter officieel opgeleverd. Dankzij een nauwe samenwerking tussen Nederland en België wordt historisch vervuild grondwater voortaan op een natuurlijke en energievrije manier gezuiverd, vóór het afstroomt naar het kwetsbare Nederlandse natuurgebied de Groote Meer. 

De Steertse Heide, een deelgebied van het Grenspark Kalmthoutse Heide, is een voormalig landbouwgebied dat tegenwoordig fungeert als één groot wateropvangbekken. Regenwater verzamelt zich er en stroomt via greppels richting de Groote Meer in Nederland. Door het intensieve landbouwgebruik in het verleden raakte het gebied sterk belast en werd de ontwikkeling van waardevolle heide- en venvegetaties belemmert. “Het langdurige landbouwgebruik heeft geleid tot een hoge belasting van meststoffen zoals fosfaten en nitraten. Daardoor gaan snelgroeiende soorten overheersen in De Groote Meer. Je ziet dan de opkomst van berken en dennenbomen, en zo verdwijnt stap voor stap een groot deel van de biodiversiteit”, aldus Jan Weverbergh, directeur Grenspark Kalmthoutse Heide. 

Natuurlijke waterzuivering via unieke samenwerking 

Hoewel nitraten relatief snel uit de bodem verdwijnen, zijn fosfaten bijzonder hardnekkig en blijven ze lang aanwezig in het watersysteem. Om die belasting aan te pakken, werd in 2020 al een eerste fosfaatfilter geïnstalleerd op Nederlandse bodem. Die installatie zuivert het water uit het noordelijke deel van de Steertse Heide. Het succes van die eerste filter gaf het vertrouwen om het project, en daarmee de resultaten uit te breiden. 

De werking van het systeem is technisch eenvoudig maar doeltreffend. Regenwater wordt opgevangen en stroomt door een filterlaag van ijzerzand, een restproduct uit de drinkwaterwinning. Fosfaten binden zich aan dat zand, zonder pompen of energieverbruik. Zo wordt het water duurzaam gezuiverd voordat het de grens overgaat.

Het nieuwe, tweede fosfaatfilter richt zich op het zuidelijke deel van het gebied. De installatie ligt op Belgisch grondgebied en wordt gefinancierd door de provincie Noord-Brabant. Een investering van 1,4 miljoen euro. Deze investering is het resultaat van jarenlange grensoverschrijdende samenwerking binnen het Grenspark Kalmthoutse Heide. Vlaamse en Noord-Brabantse overheden, terreinbeheerders en waterpartners werken er al jaren samen aan één samenhangend landschap. 

Ten goede van de biodiversiteit

“De Groote Meer is een kwetsbaar natuurgebied dat wordt bedreigd door fosfaten en verdroging. Met deze maatregelen voorzien we het gebied van zuiver water dat ten goede komt van de biodiversiteit in de Groote Meer en verder in natuurgebied de Brabantse Wal. Ook de waterhuishouding is verbeterd waardoor het nieuwe ecosysteem veel meer tegen een stootje kan. Ik ben trots op de jarenlange nauwe samenwerking met de Vlaamse en Noord-Brabantse partners. Iedereen heeft zijn verantwoordelijkheid genomen voor dit robuuste natuurgebied. Natuur en water stoppen nou eenmaal niet bij landsgrenzen”, zegt Hagar Roijackers, gedeputeerde Provincie Noord-Brabant (Natuur, Milieu en Aanpak Landelijk Gebied). “Het Grenspark is een voorbeeld van hoe samenwerking over grenzen heen kan leiden tot betere natuurkwaliteit en duurzaam waterbeheer,” aldus Lukas Jacobs, voorzitter van het Grenspark. “Dit project laat zien dat gedeelde verantwoordelijkheid ook tot gedeelde winst leidt, voor mens én natuur.”

Meer dan waterzuivering

De oplevering van de fosfaatfilter past in de bredere natuurhersteloperatie. Tegelijk werd ook het Evertandven, een gedempt ven van vier hectare, opnieuw ingericht. Door natuurlijke schommelingen in het waterpeil ontstaat zo opnieuw een dynamisch ecosysteem met grotere variatie aan planten- en diersoorten.