Biobased tuin in Zundert: pionieren tussen droogte en beton

ZUNDERT - Vier velden, achthonderd vierkante meter met vlas, miscanthus, hennep, zomerrogge. Gewassen die moeten bewijzen dat bouwmateriaal ook uit een akker kan komen. De biobased tuin van de Zundertse ontwikkelaar Maas Jacobs moet een showcase worden. 

Het veld tegenover het hoofdkantoor ligt er wat verslagen bij. Deze zomer wint de droogte. Projectleider Adrian van Dongen geeft een rondleiding door wat er nog staat. Hij is negen jaar in dienst bij Maas-Jacobs, begon als werkvoorbereider en groeide door naar projectleiding. Zijn motivatie voor duurzaam bouwen zit al langer diep. Elektrisch rijden voordat iedereen het deed, wat minder vlees eten: dat soort kleine dingen probeert hij te doen. “Daar zit mijn intrinsieke motivatie”, zegt hij. Bij Maas-Jacobs kreeg die motivatie een podium in de duurzaamheidswerkgroep, die al enkele jaren kennis verzamelt over bouwen met natuurlijke materialen. 

De aanleiding voor de tuin ligt voor het oprapen. Een zomer zonder regen, dode natuur. “Ik zag overal airco’s verschijnen en ik dacht: dit klopt niet”, zegt Van Dongen. Het woord hittestress bestond een paar jaar geleden nog niet. Nu is het dagelijkse kost. 

Van energie naar CO₂
Lange tijd ging duurzaam bouwen over energie: isolatie, warmtepompen, zonnepanelen. Daarin zit volgens Van Dongen inmiddels een optimum. Woningen verbruiken steeds minder energie. Duurzaam zijn ze daarmee nog niet, want de CO2-uitstoot zit vooral in de bouwmaterialen zelf. Beton speelt daarin een grote rol: de productie van cement kost enorm veel energie. Hout is het alternatief. Wie zijn constructie in hout uitvoert, heeft daarmee al zeventig procent van die CO2-uitstoot te pakken, rekent Van Dongen voor.

Het laatste stuk vraagt om bijzondere producten. Daar dient de tuin voor: mensen laten zien wat een gewas kan worden. Vlas kan dienen als isolatiemateriaal, in plaats van steenwol of glaswol. Hennep, gemengd met kalk, verwerkte Maas-Jacobs al in een project van zes woningen op de Tuinderij in Zundert, een van de weinige biobased projecten op deze schaal in West-Brabant. Miscanthus, een rietachtig gewas, pers je tot platen.

Maar de praktijk is koppig. Her en der verrijzen al biobased woningen en biobased kappen, in Zundert en daarbuiten. Maar wie glaswol vervangt door een biobased isolatiemateriaal, ziet de rekening oplopen. Zo’n materiaal kan twee keer zo duur zijn, en een hele kap kan tot 25 procent duurder uitvallen. 

Beton heeft honderd jaar ontwikkeling en bewezen kwaliteit. Biobased heeft enthousiasme en onzekerheid. Wie jaarlijks honderden woningen moet opleveren om financieel gezond te blijven, kan zich geen volledige gok op innovatie veroorloven. Vandaar de tussenweg die veel partijen, zoals Maas-Jacobs, nu kiezen. Beproeven, leren, langzaam opschalen. 

Wonen in een warmer, natter klimaat
Naast de materialen loopt een tweede spoor: klimaatadaptief bouwen. Niet wat een huis is, maar hoe het omgaat met water, hitte en droogte. In nieuwbouw in Zundert koppelt Maas-Jacobs de regenpijp steeds vaker los van het riool, een eis van de gemeente. Het water stroomt via een spuwer de tuin in, richting een wadi, een lichte verdieping die het opvangt en teruggeeft aan de bodem. Maas-Jacobs paste het toe op de Tuinderij, in Weidepracht in Klein Zundert en bij De Venne in Rucphen.

Wat een huiseigenaar zelf kan doen, hoeft geen bouwproject te zijn. “Een boom voor je huis is voor mij een van de mooiste voorbeelden van klimaatneutraal bouwen”, zegt Van Dongen. “In de zomer houdt hij met zijn blad de zon tegen. In de winter verliest hij dat blad en laat hij de zon juist binnen. Veel simpeler kan het niet zijn.” 

Een regenpijp loskoppelen van het riool en het water naar de tuin leiden. Of luiken gebruiken in plaats van jaloezieën, die de hitte ook binnenlaten als ze dicht zijn. Minder steen en meer schaduw in de tuin. Het zijn ingrepen die niet wachten op een subsidieregeling of een convenant. Ze liggen binnen ieders bereik.

Terug naar het veld. De oogst van dit jaar is grotendeels mislukt. Juist daarin laat de tuin zien wat pionieren betekent: niet alles lukt meteen, maar iedere ervaring levert nieuwe kennis op. Van Dongen noemt transitie liever een golfbeweging dan een rechte lijn. “Je doet iets, het gaat niet zoals gehoopt, maar je hebt wat geleerd”, zegt hij. “Je gaat niet meer helemaal terug.”