Met grote stappen door de Vastenavendhistorie: ‘Uit de kunst!’

BERGEN OP ZOOM - Kunstenaars hebben zich altijd ingezet  voor de Vastenavend. Al in de jaren ’30 van de vorige eeuw zien we wagens en groepen die zijn ontworpen en gedecoreerd door Jan van der Kreek,  Andreas Giezen en Bart Rijnkels.  Ook kunstenaars uit Kunstkring Bosschaert  committeerde zich aan een bouwclub, een daarvan was Louis Weijts.

Louis Weyts
Het gezicht van de Bergse Vastenavend is mede bepaald door Louis Weijts (1919-1995) Hij ontwierp tientallen jaren groepen en wagens voor verschillende bouwclubs. Vele ontwerpers zijn door Louis’werk geïnspireerd. Anderen hebben van hem geleerd of met hem samengewerkt. In zijn huis in de Auvergnestraat hingen schilderijen van surrealistische landschappen, maskerades, paarden en ‘het leutige leven’ aan de muren. Zijn atelier was een grote bonte verzameling met carnavalsontwerpen. Mappen vol tekeningen en etsen stonden tegen de muur gepakt. Louis kon er altijd enthousiast over vertellen. Toch was hij geen fervent Vastenavendvierder, zo zei hij ooit: “Ik keek naar de optocht maar vierde Vastenavend vooral thuis achter m’n tekentafel.”

Voordat Louis in 1945 door Jan van der Kreek werd gevraagd om bij de Stichting Vastenavend te komen, was hij betrokken bij het bouwen van wagens. Met zekerheid is te zeggen dat hij loopgroepen creëerde die goed waren voor de hoogste prijzen. Ook ontwierp hij voor de ‘Van der Rijtstraatbouwers.’ Zijn vakmanschap en betrokkenheid bij het bouwen van Vastenavendwagens zijn de aanleiding geweest om hem te vragen een Blauwe Schuit te ontwerpen.

Weijts liet zich inspireren door wagens die meereden met de Juwelen-stoet en de Van Dijck-stoeten in Antwerpen. Hij leerde veel van de opbouw en uitvoering van die groteske wagens, die door mensen van de Kunstacademie waren ontworpen.
Maar zo zei hij: “Een Vastenavendwagen moet niet alleen groot zijn. Hij moet ook inhoud hebben en carnavalesk zijn, dus vol (Bergse)humor.”

Uit aantekeningen uit het nalatenschap van Weijts blijkt dat de Engelse illustratoren Sherrifs en Dean Cornwell belangrijke inspirators waren.

Ook de invloed van de tekenstijl van kunstenaars als Honore Daumier en George van Raemsdonck, een van zijn eerste leermeesters, zijn te herkennen in Louis vroege Vastenavend werk. Door deze invloeden en zijn enorme kennis van de anatomie en vaardigheid in het maken van karikaturen, ontwikkelde hij een eigen stijl. Hij kon maandenlang studies maken van een ontwerp. Hij werkte dag en nacht en dat leverde een enorme hoeveelheid ontwerpen op. Hij maakte maquettes die tot in detail geboetseerd werden. Dat tekent zijn streven naar perfectie. Weijts: ”Naar mijn idee moet je zaken heel duidelijk en populair uit laten komen. De mensen moeten het in een oogopslag zien en begrijpen. Ik ben dan ook nooit een voorstander van abstract werk in een carnavalsoptocht, al had ik wel grote waardering voor het abstracte ontwerp van Pierre Timmermans voor de Gaspitjes.”

Architect van de Bergse Vastenavend
De wagens van Verhoeven en de Gaspitjes waren begin jaren ’50 toonaangevend. Het bleef niet bij het ontwerpen. Hij was ook betrokken bij de uitvoering. Hij boetseerde de figuren en koppen zelf. Weijts “Je moet niet vergeten dat als je iets mooi kunt tekenen dat het technisch ook uitvoerbaar moet zijn. En als je iets goeds op papier zet wil je dat graag werkelijkheid zien worden. Eigenlijk heb ik nog het liefst gewerkt met schuimplastic, daar kon je lekker diep in snijden.” Halverwege de jaren ’60, ontwikkelde hij samen met Kees Bruijs een methode waarmee met kunsthars en glasvezel een afdruk kon worden gemaakt, waardoor het hele plakken werd vervangen. Na dit succes werd er verder geëxperimenteerd. Er werd een hardschuim om er mee te modelleren ontwikkeld. Voor het maken van een gestileerde hand werd de vloeistof waaruit zich het schuim ontwikkelt in grote vorm op een tafel gespoten. Als het uitgehard was kon er met “scherpe messen” gemodelleerd worden om daarna met een dun laagje kunsthars te worden bedekt en beschilderd. Vanwege de kwetsbaarheid van het materiaal en de kosten zijn we toen weer teruggevallen op klei, dat nog steeds, samen met een frame, de voornaamste basis is voor de uitvoering van een kop of figuur.

Retroperspectief
Louis Weijts ontwerpen en zijn Vastenavendwerk zijn, nu nog steeds, een bron van inspiratie geweest en bovendien erg geliefd bij de Bergenaren. De gevestigde kunstwereld liet hem vanwege dit stempel, vaak links liggen. Louis creëerde zijn eigen wereld, met een enorme diversiteit aan disciplines. Deze tegenstelling is het gevolg van het feit dat hij niet of nauwelijks als beeldend kunstenaar naar buiten is getreden. Hij werkte veel in opdracht en exposeerde zelden, waardoor zijn oeuvre voor een groot gedeelte aan het publieke oog werd onttrokken. Als kunstenaar is hij pas in 1995 echt geëerd met een overzicht tentoonstelling in het Markiezenhof. De jaren daarvoor, vanaf 1974, had hij zich al teruggetrokken van het Vastenavend toneel.

Het is moeilijk te zeggen wat de Bergse Vastenavend zonder Louis Weijts zou zijn geweest.

De honderden schetsen en ontwerpen die hij maakte bepaalde het uiterlijk van de Vastenavend zoals we dat nu nog kennen.” Ik heb geprobeerd om de Vastenavend smoel te geven” zei hij op 90-jarige leeftijd. Zo’n uitspraak kenmerkte de bescheidenheid van de meester over zijn grote verdiensten.