Brabantse Bodem – de column van Caren Vermaat: Oogsten voor nu, zaaien voor later

STEENBERGEN - In haar column ‘Brabantse Bodem’ neemt Caren Vermaat, grondlegger van het Leefstijlroer, lezers elke maand mee in haar kijk op een gezonde en duurzame regio. Dit keer: Oogsten voor nu, zaaien voor later. 

September is begonnen. De ‘r’ zit weer in de maand en volgens de meteorologen is op 1 september de herfst officieel gestart. Als je naar buiten kijkt, lijkt de natuur zich daar keurig aan te houden. Straten en bospaden liggen al vol bladeren en veel bermen en grasvelden zien dor en geel. Dat komt overigens niet alleen door de herfst. Sommige bomen hebben na de hete, droge zomer hun bladeren dit jaar van ellende een stuk eerder laten vallen.

Maar zodra tussen de regenbuien door het zonnetje verschijnt, voelt het nog verrassend zomers. Na maanden waarin we regelmatig uit onze slippers smolten, is 22 of 23 graden ineens heerlijk. Dat de hitte niet tussen onze oren zat, is inmiddels duidelijk. De zomer van 2026 was de warmste Nederlandse zomer sinds het begin van de metingen. Misschien is het dus niet erg dat de thermometer nu een stapje terugdoet. En wijzelf misschien ook.

D’ander oogstmaand

September werd vroeger ‘d’ander oogstmaand’ genoemd: de tweede oogstmaand na augustus. Het graan was grotendeels binnen, maar fruit, groenten, druiven en later ook aardappelen en suikerbieten moesten nog van het land. Ook Steenbergen is groot geworden van wat de bodem voortbracht. Eerst onder meer meekrap en vlas, later vooral suikerbieten. Die overstap leidde in 1871 tot de komst van de Steenbergse suikerfabriek. Normaal komt in september ook de bietencampagne op gang. Dit jaar begint die een week later, omdat de droogte de verwachte opbrengst heeft verlaagd. Zelfs de suikerbiet is dus toe aan minder suiker. Nu wij nog.

Vroeger werd de oogst met veel meer handen binnengehaald. Familieleden, knechten en buren hielpen mee en machines hadden nog echte paardenkrachten. Bij Bierbrouwerij De Groene Wereld haalde Henk Loef onlangs zelfs weer paarden van stal om het land te bewerken. Deels als eerbetoon aan vroeger, maar met de huidige dieselprijzen misschien ook gewoon een blik op de toekomst.

Van oogstmarkt naar jaarmarkt

Na het harde werken werd de oogst op veel plaatsen gezamenlijk gevierd en verhandeld. Als bloeiende vesting- en havenstad kreeg Steenbergen al in 1331 het recht om een jaarmarkt te houden. Zo’n markt draaide toen vooral om wat de stad en het omliggende land zelf voortbrachten. Boeren, ambachtslieden en handelaren boden er hun oogst en lokale waren aan: producten van het land, turf en het beroemde Steenbergse zout, en later ook vlas en meekrap. Inwoners vulden er hun wintervoorraad aan en boeren konden eindelijk de vruchten van hun harde werk verkopen. De korte keten, alleen heette die toen nog gewoon: van eigen bodem.

Op zaterdag 5 september vult de binnenstad zich opnieuw met kramen, ondernemers, verenigingen, terrassen en muziek. Alleen bestaat de oogst tegenwoordig meer uit telefoonhoesjes, churros, sokken en snuisterijen uit Verweggistan. Gelukkig is er nog volop ruimte voor lokale ondernemers en verenigingen. Onder het motto ‘Steenbergen heeft veel te bieden’ wordt er gezongen en gedanst. Misschien wat minder van eigen bodem, maar samen eten, ontmoeten en feestvieren zijn ook wat waard.

Eigen gaard is goud waard

Wie liever zelf iets van eigen bodem wil oogsten, kan juist in het najaar aan de slag. Dit is een goede tijd om fruitbomen, bessenstruiken en inheemse planten aan te planten. De grond is nog warm en wordt door de regen hopelijk weer wat vochtiger. Ook in de moestuin is het nog geen sluitingstijd. Veldsla, winterspinazie en winterpostelein kunnen nu nog worden gezaaid. En met inheemse planten en biologische bloembollen vul je straks niet alleen je eigen voorraadkast, maar zet je meteen een ontbijtbuffet klaar voor de eerste bijen en hommels van het voorjaar.

Want zo oogsten we, biet voor biet, struik voor struik en zaadje voor zaadje, niet alleen de overvloed van nu, maar zaaien we ook voor later.