Van Schiedam naar Stavenisse: gerestaureerde molenkap weer thuis na bijzondere reis
Door: Olaf Knook AlgemeenSTAVENISSE - De molen van Stavenisse heeft zijn karakteristieke kap weer terug. Na een halfjaar restauratie in Schiedam werd de kap donderdag met een ponton de haven binnengesleept. Maandag volgde het spannende moment: met een grote kraan werd de kap weer op de romp geplaatst. Daarmee komt na ruim drieënhalf jaar stilstand de heropening van de molen steeds dichterbij.
Vanaf de vissteiger kijkt Jeroen van Dijke toe hoe de molenkap langzaam omhoog wordt gehesen. De monumentenwachter van Erfgoed Zeeland volgt de restauratie al jaren en zag de problemen bij de molen van dichtbij ontstaan. “Dit is prachtig om te zien”, zegt hij terwijl de kraan de kap voorzichtig van de grond tilt. Van Dijke heeft de werkzaamheden de afgelopen maanden gevolgd.
De terugplaatsing maakt indruk op hem. “Ze hadden maar een paar dagen de tijd om dit te doen. Voor deze operatie zijn ze afhankelijk van een hoge waterstand.” Daarom werd de kap maandagochtend al vroeg terug op zijn plek gezet. Rond half negen stond hij weer op de romp. Tientallen inwoners van Stavenisse kwamen kijken naar de hijsoperatie. Ook donderdag, toen de kap met een stoomsleepboot de haven inkwam, stonden veel nieuwsgierigen langs de kant.
Tekst gaat verder onder de foto.
Het gevaarte wordt met een grote kraan de lucht in gehesen - Foto: Thoolse Bode
Kap vol problemen
Molenmaker Jesse in ’t Veld was vanaf het begin betrokken bij de restauratie. Hij zag tijdens het werk pas hoe groot de problemen werkelijk waren. “Vanaf een afstand zag de molen er nog goed uit, maar daar was ook alles mee gezegd”, vertelt hij. De kap werd in januari gedemonteerd en in verschillende onderdelen naar de werkplaats in Schiedam gebracht.
De aanleiding daarvoor waren problemen met de roeden van de molen. Tijdens controles in 2023 en 2024 werden daar gebreken ontdekt. Omdat draaien niet meer veilig was, mocht de molen sindsdien niet meer draaien. Eenmaal in de werkplaats bleek dat niet alleen de roeden aandacht nodig hadden. Ook de molenkap zelf verkeerde in slechte staat. “De kap was eigenlijk een soort los zand geworden”, legt In ’t Veld uit. “Er zat beweging in onderdelen waar absoluut geen beweging in hoort te zitten.”
Volgens de molenmaker waren de twee hoofdbalken in de kap waarschijnlijk nog afkomstig uit 1801, het jaar waarin de molen werd gebouwd ter vervanging van een standerdmolen die een jaar eerder was omgewaaid. In de twintigste eeuw kreeg de molen een nieuwe gietijzeren wiekenas. Die was groter en zwaarder dan de oorspronkelijke as, waardoor de kap veel zwaarder werd belast. “In de loop van de jaren zijn allerlei oplossingen bedacht om de kap sterker te maken. Op een gegeven moment was de constructie helemaal ontregeld.”
Tekst gaat verder onder de foto.
De kap staat weer terug op molen - Foto: Thoolse Bode
Eikenhout uit Denemarken
Daarom gingen alle onderdelen van de kap naar Schiedam voor een grondige restauratie. Voor de twee nieuwe hoofdbalken werd gezocht naar langzaam gegroeid eikenhout van hoge kwaliteit. Uiteindelijk werd dat gevonden in Denemarken. “Normaal halen we dit hout uit Frankrijk. Maar daar is de afgelopen jaren veel eerste klas eikenhout gebruikt voor de herbouw van de Notre-Dame in Parijs.” Die kathedraal raakte in 2019 zwaar beschadigd door een grote brand. Ook het veranderende klimaat speelde een rol. Door warmere winters overleven insecten gemakkelijker in hout, waardoor de kwaliteit van het materiaal achteruit ging. “In Denemarken vonden we uiteindelijk prachtig eikenhout. Qua kwaliteit komt het heel dicht bij het hout dat in 1801 voor de molen is gebruikt.”
Aan de restauratie werkten wisselend zes tot zeven mensen. Meer dan de helft daarvan waren leerlingen onder begeleiding van ervaren molenmakers. “Wij keren onze winst niet uit, maar investeren dat in het opleiden van nieuwe mensen”, vertelt In ‘t Veld. Dat de restauratie ongeveer een halfjaar zou duren, was vooraf de verwachting. Toch kwamen er tijdens het werk nog verrassingen naar voren. “Je weet vooraf nooit precies wat je tegenkomt. Soms zie je pas hoe iets eraan toe is wanneer je het uit elkaar haalt. We hadden bijvoorbeeld een balk waarvan we dachten: die kan waarschijnlijk nog mee. Toen we hem uit elkaar haalden, bleek dat niet zo te zijn.”
Nu de molenkap weer op de molen staat, komt het einde van de restauratie in zicht. De komende weken worden de laatste werkzaamheden uitgevoerd aan het houtwerk en de details. “Er zit nog een bouwvakvakantie tussen, maar het doel is dat de molen in september tijdens Open Monumentendag weer geopend wordt.”
