Holland Huis is nu een rijksmonument: ‘Nooit meer vrezen voor de sloopkogel’

SCHERPENISSE - Het Holland Huis in Scherpenisse is officieel een rijksmonument. Met deze monumentale status krijgt het voormalige dorpshuis maximale bescherming en blijft het behouden voor toekomstige generaties. Dinsdag werd het monumentenschildje uitgereikt.

Peter Helleman (78) mocht het schildje in ontvangst nemen. De voorzitter van Stichting Kunstkamer Holland Huis, dat het gebouw nu gebruikt als culturele broedplaats, heeft het pand zien opbouwen. “Wij hoeven nooit meer te vrezen voor de sloopkogel”, zegt hij opgelucht. “Ik heb mijn ouders vanaf hier begraven, dansles gehad. Er zitten zoveel herinneringen in het gebouw. De angst dat het gebouw gesloopt zou worden is er niet meer.”

Van sloop naar kunstkamer

Die vrees was ruim tien jaar geleden nog wel reëel. Het gebouw had na zestig jaar zijn functie als dorpshuis verloren. Toen er aan de overkant een nieuw dorpshuis kwam en de gemeente het Holland Huis wilde slopen, zagen inwoners en een aantal kunstenaars dat als groot verlies. Met steun van veel inwoners ontstond in 2015 Stichting Kunstkamer Holland Huis. De stichting kocht het pand voor het symbolische bedrag van 1 euro van de gemeente.

In 2025 vierde de Kunstkamer haar tienjarig bestaan. Toen hoorde de stichting dat de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) het Holland Huis wilde aanwijzen als rijksmonument.

Bestuurslid Nathalie van Dinther noemde de aanwijzing destijds een verrassing. “Ruim tien jaar geleden stond het Holland Huis nog op de nominatie om te worden gesloopt, terwijl het nu wordt erkend vanwege zijn cultuurhistorische en maatschappelijke waarde”, zegt Van Dinther. “Wij zijn verheugd dat het pand hiermee duurzaam wordt beschermd en behouden blijft voor toekomstige generaties.” Dat was volgens haar in 2015 een van de belangrijkste redenen om de stichting op te richten: het behoud van het gebouw.

Tekst gaat verder onder de foto.

Een monument van offervaardigheid

Wethouder Kees Knulst (erfgoed) noemt de status een bijzondere erkenning voor Scherpenisse. “Met deze aanwijzing krijgt het Holland Huis de erkenning die past bij zijn bijzondere cultuurhistorische waarde en betekenis voor de gemeenschap”, vertelt Knulst. “Hier zijn trouwfeesten gevierd, uitvaarten geweest, danslessen gegeven. Het gebouw vertelt het unieke verhaal van saamhorigheid na een van de meest ingrijpende gebeurtenissen: de Watersnoodramp in 1953.”

Landbouwers uit Noord-Holland bouwden en schonken het Holland Huis in 1956, als onderdeel van de wederopbouw na de Watersnoodramp van 1953. Zij wilden een ontmoetingsplek creëren voor het hele eiland Tholen. Daarom kreeg het gebouw een centrale plek in Scherpenisse. Bij de opening in 1956 werd het Holland Huis omschreven als een ‘monument van offervaardigheid’.

Mariel Kok, senior adviseur bij de RCE, vertelt dat de dienst ruim drie jaar geleden onderzocht welke woningen na de Watersnoodramp een rijksmonument konden worden. “Er zijn 850 houten geschenkwoningen geïnventariseerd”, zegt Kok. Het Holland Huis stond eerst niet op de lijst. De RCE vroeg rond naar andere interessante gebouwen. De gemeente Tholen gaf aan dat dit gebouw er zeker bij hoorde. Volgens Kok ondersteunde de RCE dit verzoek vanaf het eerste moment. Er zijn nu 46 nieuwe rijksmonumenten: 45 woningen en één dorpshuis.

Zorg voor de toekomst

De nieuwe status brengt verantwoordelijkheden met zich mee. Het onderhouden en verduurzamen van een rijksmonument vraagt volgens Van Dinther om specialistische oplossingen en veel geld.

“Het gebouw heeft bijvoorbeeld een duidelijke verduurzamingsopgave. De huidige energievoorziening en isolatie voldoen niet aan de eisen van deze tijd”, zegt Van Dinther. “Aanpassingen binnen de kaders van monumentenzorg moeten zorgvuldig worden afgewogen. Dat vraagt om maatwerk en brengt extra uitdagingen met zich mee. Voor nu staat echter het vieren van deze bijzondere mijlpaal centraal.”

Vanaf 17 oktober is in het Holland Huis een kleine expositie te zien. Die toont verhalen en herinneringen van inwoners aan het gebouw.