Hoe Zundert doorklinkt in het werk van twee Japanse kunstenaars

ZUNDERT - Zat je afgelopen maand in een Zundertse kerk? Dan hoorde je, zonder het te weten, een kunstwerk ontstaan. 

Masa Takeda uit Kyoto en Akihiro Boujoh uit Nagasaki logeerden een maand in het atelier van het Van Goghhuis. Ze maakten er een geluidswerk: Ori. Het woord betekent drie dingen tegelijk in het Japans: weven, vouwen, zijn.

Het idee kregen ze cadeau van het dorp zelf. In hun eerste week gingen ze naar de zondagsdienst. De kerkgemeenschap ontving hen, nam hen mee op een rondleiding langs Van Goghs sporen. Daar hoorden ze voor het eerst over zijn synesthesie: de manier waarop geluiden en letters in zijn hoofd automatisch kleur kregen. Die ontdekking werd de kern van het werk.

Het dorp leren kennen
Wat de gemeenschap hun bood, ging verder dan gastvrijheid. Dorpsbewoners vertelden over Van Goghs jeugd, wezen plekken aan waar hij als kind zijn eerste indrukken opdeed. De eerste twee weken gingen op aan die gesprekken, aan rondlopen door het dorp. Nog geen systeem, nog geen scans. Alleen luisteren, kijken, het dorp leren kennen.

Masa bouwde het systeem waarmee kleur klank wordt. Elke kleur krijgt een cijfer tussen 0 en 256. Een camera leest die cijfers en zet ze om in geluid. Voor het geluid zelf greep hij terug op het dorp. De klokken van de kerken in Zundert luiden ongelijk, zonder overleg. Masa gaf de primaire kleuren rood, groen en blauw ieder hun eigen tempo. Hij bouwde dat tempo op het toevallige klokkenpatroon. Piano en pijporgel uit diezelfde kerk rekte hij uit, tot ze net zo ongepland klinken als de klokken zelf.

Het vouwen zit bij Akihiro, en dat vouwen is meer dan een techniek. Van Gogh bleef, waar hij ook woonde, teruggrijpen naar Zundert. Het landschap van zijn jeugd dook telkens op in zijn schilderijen. Hij zoomde in, zoomde uit, mengde het steeds met de plek waar hij op dat moment stond.

Akihiro herkende die gelaagde blik en vertaalde hem naar een fysieke techniek. Hij vouwt materialen zo dat informatie erin verdwijnt en weer opduikt: een vouw legt iets vast, een andere vouw verbergt het net zo makkelijk weer. Zijn motivatie: een beeld van een plek verandert mee met de hoek en het moment waarop je kijkt. Precies zoals Van Goghs herinnering aan Zundert meekleurde met waar hij op dat moment stond.

De rust om diep na te denken
Masa vond in Zundert de rust om diep na te denken over techniek en concept. Zonder de gesprekken met dorpsbewoners, zonder de gastvrijheid van de kerk, hadden ze de synesthesie nooit ontdekt. Zundert was meer dan een decor. Zundert was het onderwerp zelf.

In Japan is Van Gogh een sterspeler, en Zundert daarmee zijn oorsprong. Tokio heeft op dit moment een grote tentoonstelling lopen. Japanse basisschoolleerlingen en middelbare scholieren hadden vorige maand hun eigen expositie in het Van Goghhuis, hier, in hetzelfde dorp.

Op 2 augustus ging de expositie open. Akihiro is na vandaag klaar. Masa blijft tot maandag. Dan volgt de lange terugreis: één rechtstreekse KLM-vlucht van dertien uur, terug naar Japan. Zundert blijft achter, in kleur, klank en vouw.

Bezoekers kunnen de installatie nu bekijken in de kosterswoning naast het Van Goghhuis in Zundert. Tot maandag is Masa zelf aanwezig om uitleg te geven. De expositie is te zien én te horen tot eind augustus.