Wie liggen er achter die witte stenen? Prinses Margriet opent het nieuwe bezoekerscentrum
Door: Sanne Brusselaars AlgemeenBERGEN OP ZOOM - Het gebouw moet zo min mogelijk opvallen. De boodschap juist wel. Tussen de militaire erevelden in Bergen op Zoom opende prinses Margriet donderdagmiddag het nieuwe bezoekerscentrum. Een plek die de verhalen achter ruim 2.400 graven vertelt, maar bezoekers ook een spiegel voorhoudt. “Een militaire begraafplaats alleen, hoe indrukwekkend ook, is niet meer genoeg”, zei burgemeester Margo Mulder.
Door de spiegelwand lijkt het Bezoekerscentrum Militaire Erevelden Brabantse Wal op te gaan in zijn omgeving. De militairen die hier begraven liggen, moeten de hoofdrol houden. Maar wie binnenstapt, krijgt meer mee dan een geschiedenisles.
“Dit bezoekerscentrum gaat niet alleen over herdenken, maar ook over het aan het denken zetten van bezoekers”, vertelde stichtingsvoorzitter Giel Janssen bij de opening.
Prinses Margriet verrichtte donderdagmiddag de officiële openingshandeling. Daarna kreeg ze een rondleiding en sprak ze met vrijwilligers, bestuursleden en andere betrokkenen. Ook wethouder Hobo van Steenbergen en de burgemeester van Woensdrecht waren aanwezig. Mulder sprak namens de drie gemeenten, die door de oorlogsgeschiedenis nauw met deze plek verbonden zijn.
Nog een “kleine” negen ton
Dat het centrum er nu staat, was geen vanzelfsprekendheid. In 2016 riep de Bergse gemeenteraad met een motie op tot een informatiecentrum bij de militaire begraafplaatsen. Daarna volgde een jarenlange weg naar de bouw.
Janssen vertelde hoe de stichting dacht te kunnen beginnen, terwijl er nog een “kleine” negen ton ontbrak. Het bedrag voor het project liep uiteindelijk op van 1,2 miljoen naar 2,5 miljoen euro. Met steun van overheden, fondsen, bedrijven en particuliere donateurs kon in 2025 de bouw beginnen. Ook de drie Brabantse Wal-gemeenten droegen financieel bij. Bergen op Zoom, Steenbergen en Woensdrecht doneerden ieder jaarlijks 50 cent per inwoner aan het bezoekerscentrum.
Sinds mei ontvangt het centrum bezoekers. Donderdag volgde de officiële opening.
“Het lijkt wel of het centrum er altijd al is geweest”, zei Mulder. De afgelopen maanden maakten volgens haar duidelijk hoeveel behoefte eraan was. Bezoekers vonden de erevelden al jarenlang, maar over de militairen en de reden waarom zij hier begraven liggen, was ter plaatse weinig informatie beschikbaar.
“Dat kon en moest beter.”
Meer dan een naam op een steen
Op het Canadese ereveld liggen 1.170 militairen begraven. Het naastgelegen Gemenebest-ereveld telt 1.239 graven. Namen, leeftijden en nationaliteiten staan op de stenen. Het centrum vertelt over de levens daarachter.
“Wie ze waren, onder welke omstandigheden ze streden. Maar ook hoe hun leven was vóór de oorlog”, aldus Mulder.
Met foto’s en levensverhalen, verzameld door onder meer Faces to Graves, krijgen de militairen een gezicht. Ook de kleine gebeurtenissen doen ertoe: een soldaat die een Nederlands gastgezin een lesje Engels gaf, kinderen iets toestopte of zijn zorgen deelde met thuis.
Zo wordt de oorlog volgens Mulder minder abstract. Geen verhaal dat alleen draait om generaals en politici, maar om gewone mensen die de gevolgen van hun besluiten droegen.
Dat is steeds harder nodig, vindt ze. “De jongste generaties missen de verhalen uit de eerste hand; de verhalen van de mensen die de Tweede Wereldoorlog en de verschrikkingen daarvan zelf ondervonden.”
De strijd van de Brabantse Wal
Veel militairen op de erevelden sneuvelden tijdens de Slag om de Schelde. Die strijd moest de toegang tot de Antwerpse haven vrijmaken voor de geallieerde bevoorrading.
Onder Canadees bevel werd hevig gevochten bij Woensdrecht, aan de noordkant van Bergen op Zoom en bij Welberg. Daar maakten terugtrekkende Duitse eenheden slachtoffers onder de Canadezen en de burgerbevolking.
Het verklaart waarom dit centrum, hoewel het in Bergen op Zoom staat, ook het verhaal van Steenbergen en Woensdrecht vertelt.
Op het ereveld dat in de volksmond de Britse Oorlogsbegraafplaats heet, liggen onder anderen zeelieden van de Royal Navy die omkwamen bij de landingen op Walcheren. Ook vliegend personeel van de Royal Air Force, afkomstig uit verschillende landen, vond hier een laatste rustplaats.
“Meer afbreekt dan opbouwt”
Maar de opening ging nadrukkelijk ook over nu. Mulder sprak over toenemende spanningen en een wereld waarin de rede steeds vaker plaatsmaakt voor ongefundeerde retoriek: “Een retoriek die meer afbreekt dan opbouwt. Een retoriek die mensen van elkaar verwijdert in plaats van dat ze bruggen slaat.”
Daarmee gaf ze het centrum een opdracht die verder gaat dan het bewaren van geschiedenis. Het moet bezoekers laten nadenken over vrijheid en over hun eigen aandeel in een veilige samenleving. Met ruimte voor discussie en onderbouwd verschil van mening, maar zonder achterstelling en ongelijke behandeling.
Janssen ziet bij schoolklassen al wat de persoonlijke verhalen teweegbrengen. “De verhalen raken en blijven bij. We hopen dat bezoekers die verhalen meenemen en zich afvragen: wat kan ik met deze kennis in mijn eigen leven?”
Voor Mulder staat de spiegelwand precies daarvoor: jezelf aankijken en die vraag stellen. “Daar waar die bescheidenheid bij dit gebouw voorop staat, is de boodschap van dit centrum allerminst bescheiden.”
